کاربرد GIS در مدیریت پسماند شهری و بهینه سازی مسیر جمع آوری زباله توسط شهرداری ها (مطالعه موردی مناطق ۲۲ گانه تهران)

مدیریت پسماند شهری و تاب آوری در برابر زلزله از مهم ترین چالش های شهرهای مدرن هستند. افزایش جمعیت و توسعه شهرنشینی، تولید زباله و آسیب پذیری شهری را افزایش داده و هزینه های شهرداری ها را تحت فشار قرار می دهد. استفاده از فناوری های نوین مانند GIS امکان بهینه سازی مسیرهای جمع آوری، مکان یابی سایت های دفن زباله و تصمیم گیری داده محور را فراهم کرده است. در حوزه تاب آوری تمرکز صرف بر مقاومت سازه ای کافی نیست و ابعاد کالبدی، اجتماعی، مدیریتی و زیرساختی باید همزمان بررسی شوند. پژوهش های داخلی نشان می دهند بافت های فرسوده شهری به دلیل مقاومت پایین ساختمان ها، مصالح نامناسب و دسترسی محدود به معابر تاب آوری پایینی دارند. پژوهش های خارجی نیز رویکردهای مهندسی نوین مانند دیوارهای برشی راکینگ، قاب های مهاربندی فولادی راکینگ و ستون های میراگر انرژی را برای مدیریت نیروهای زلزله و کاهش خسارات پیشنهاد می کنند. این تحقیق با رویکرد توصیفی تحلیلی و استفاده از داده های میدانی پرسش نامه، مصاحبه، برداشت کالبدی و داده های ثانویه (GIS)، آمار جمعیتی و اقتصادی انجام شده است. تحلیل ها با روش های چندمعیاره و تلفیق کمی-کیفی شاخص ترکیبی تاب آوری را ارائه می دهند و مناطق آسیب پذیر شناسایی می شوند. اعتبارسنجی چارچوب با مقایسه داده های تاریخی زلزله و نظر خبرگان صورت گرفته است. یافته ها نشان می دهند تاب آوری محیط ساخته شده یک مفهوم چندبعدی است که شامل بعد کالبدی، زیرساختی، اجتماعی و مدیریتی می شود. ضعف در بافت های فرسوده، سطح پایین آگاهی عمومی و هماهنگی ناکافی بین نهادها تاب آوری کلی منطقه را کاهش می دهد. استفاده از فناوری های نوین مهندسی همراه با برنامه ریزی شهری هوشمند و سرمایه گذاری هدفمند راهکار موثری برای کاهش خسارات است. پیشنهاد می شود مقاوم سازی ساختمان ها، تقویت زیرساخت ها، آموزش عمومی و توسعه سیستم های هشدار سریع انجام شود. همچنین تحقیقات آتی می تواند بر تاب آوری اقتصادی، مدل های پیش بینی خسارات و مطالعات مقایسه ای بین مناطق شهری متمرکز باشد.

کلیدواژه ها:

تاب آوری شهری ، زلزله ، بافت فرسوده ، سیستم اطلاعات جغرافیایی ، مدیریت بحران ، زیرساخت ها