تحلیل تطبیقی معماری زیست سازگار تبریز و یزد رویکردی بر ملاحظات زیست اقلیمی و کالبدی

این مقاله به مقایسه کارکردهای معماری سنتی شهرهای تبریز اقلیم سرد کوهستانی و یزد اقلیم گرم و خشک از منظر اصول ملاحظات زیست اقلیمی و کالبدی می پردازد. معماری هر دو شهر با وجود تفاوت های شدید اقلیمی، از الگوی درون گرایی برای بهینه سازی مصرف انرژی و تامین آسایش حرارتی استفاده کرده است. در تبریز راهبرد اصلی بر مبنای مقابله با سرمای شدید است که از طریق حجم فشرده و متراکم پایین، استفاده از جرم حرارتی بالا (دیوارهای ضخیم برای کاهش اتلاف حرارت) و جهت گیری جنوبی برای حداکثر جذب تشعشع خورشید زمستانی محقق می شود. در مقابل در یزد استراتژی بر فرار از گرمای سوزان و تابش عمودی تابستان متمرکز است؛ با استفاده از سامانه های تهویه طبیعی فعال مانند بادگیر برای تبرید تبخیری و مصالحی با تاخیر زمانی انتقال حرارت طولانی مانند خشت و کاهگل. الگوهای حفاظتی سقف طاق و تویزه در تبریز نشان دهنده راه حل های کالبدی متمایز این دو قطب اقلیمی است. تحلیل تطبیقی عناصر کلیدی بازشوها، مصالح و سامانه های تهویه در این دو شهر نبوغ معماران ایرانی در بهره گیری هوشمندانه از شیوه های طراحی غیر فعال برای انطباق کالبد با محیط زیست اقلیمی را اثبات می کند. این پژوهش از نوع تحلیل محتوای کیفی بر پایه مطالعات تطبیقی توصیفی است که با روش حداقل رساندن نوسانات دمایی داخلی، همچنین تفاوت در سازماندهی فضایی بافت شهری، ساباط ها در یزد و تراکم فضایی در تبریز، هندسه حیاط های مرکزی و استفاده از سامانه های رطوبت ساز زیرزمینی قنات و حوض خانه در یزد و کتابخانه ای و اسنادی انجام شده و داده ها به صورت قیاسی و استنتاجی مورد تحلیل قرار گرفته اند.

کلیدواژه ها:

معماری ، اقلیم ، یزد ، تبریز ، زیست محیطی ، تطبیقی