طراحی فراگیر در مراکز توانبخشی به عنوان ابزاری برای تحقق عدالت اجتماعی شهری

عدالت اجتماعی شهری زمانی محقق می شود که تمامی شهروندان فارغ از وضعیت جسمانی یا توانایی های فردی فرصت برابر برای استفاده از فضاها و امکانات شهری داشته باشند. افراد دارای معلولیت جسمی حرکتی به دلیل وجود موانع کالبدی و اجتماعی بیش از دیگران در معرض محرومیت از حقوق شهروندی قرار دارند. طراحی فراگیر به عنوان رویکردی نوین در معماری و شهرسازی با تاکید بر دسترس پذیری و حذف موانع، فضایی می تواند ابزاری کارآمد برای تحقق عدالت اجتماعی در شهرها باشد. این پژوهش با رویکرد توصیفی تحلیلی ضمن مرور مبانی نظری عدالت فضایی و طراحی فراگیر نمونه های داخلی و خارجی مراکز توانبخشی را بررسی کرده و نتیجه می گیرد که در کشورهای در حال توسعه مانند ایران اجرای فراگیر این اصول در مقیاس شهری با محدودیت های اقتصادی و مدیریتی مواجه است. از این رو، تمرکز بر مراکز توانبخشی می تواند راهبردی عملی برای تحقق عدالت اجتماعی شهری باشد. یافته ها نشان می دهد که تلفیق ابعاد کالبدی، ادراکی و عملکردی در طراحی مراکز توانبخشی نه تنها موجب بهبود کیفیت خدمات درمانی بلکه سبب ارتقای مشارکت اجتماعی و تحقق عدالت فضایی خواهد شد.

کلیدواژه ها:

طراحی ، فراگیر ، عدالت اجتماعی ، شهری ، توانبخشی ، حقوق شهروندی ، دسترس پذیری