تحلیل و تفسیر نمادین پرندگان نگاره تجمع مرغان نسخه منطق الطیر موزه متروپولیتن نمونه موردی پنج پرنده هدهد بلبل، طوطی، طاووس، باز

پژوهش حاضر به تحلیل و تفسیر نمادین پرندگان در نگاره تجمع مرغان از نسخه منطق الطیر عطار نیشابوری متعلق به موزه متروپولیتن می پردازد. این نگاره که در دوره صفوی توسط حبیب الله مشهدی به تصویر کشیده شده، لحظه گردهمایی پرندگان برای سفر به سوی سیمرغ را به نمایش می گذارد. در این مطالعه نمادشناسی پنج پرنده کلیدی هدهد، بلبل، طوطی، طاووس و باز با توجه به متن منطق الطیر و ارتباط آن با مضامین عرفانی، فلسفی و اخلاقی بررسی شده است. هدهد به عنوان نماد خرد و رهبری، بلبل نماینده عاشقان جمال پرست، طوطی نماد اعراض گرفتار نفس، طاووس نماد خداپرستان بهشت طلب و باز نماد جنگجویان وابسته به قدرت معرفی شده است. پژوهش با روش توصیفی تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه ای انجام شده و نشان می دهد که نگارگر اگرچه در برخی موارد از متن اصلی فاصله گرفته و عناصری به سلیقه شخصی افزوده اما توانسته است با تمرکز بر هدهد به عنوان مرکز کانونی و بازنمایی دقیق ویژگی های نمادین پرندگان، ارتباطی معنادار بین متن و تصویر برقرار کند. این مطالعه بر اهمیت قوه خیال نگارگر در خلق فضایی مثالی و عرفانی تاکید دارد و نشان می دهد که نگاره تجمع مرغان بازتاب دهنده مفاهیم عمیق عرفانی منطق الطیر در بستر هنر نگارگری ایرانی است.

کلیدواژه ها:

منطق الطیر ، عطار ، تجمع مرغان