<span lang="FA">الگوی مفهومی برای توسعه زمین پایه کشت گندم

در شرایط کنونی، خودکفایی کشور در تولید محصولات کشاورزی، نیازمند الگویی مناسب برای توسعه کشت، به ویژه کشت گندم، است. این پژوهش با هدف تبیین چگونگی توسعه زمین پایه کشت گندم بر پایه رویکرد ظرفیت گرا و طراحی الگوی توسعه آن، با رویکرد کیفی و به روش اسنادی انجام شد. از آنجا که نظریه ای جامع برای تبیین این پدیده وجود نداشت، از روش نظریه داده بنیاد (Grounded Theory) استفاده شد. جامعه پژوهش شامل منابع اسنادی، از جمله مقاله های علمی، پایان نامه ها، کتاب ها و گزارش های علمی منتشرشده در فاصله سال های ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۰ بود که از میان آن ها، ۱۲۰ منبع به دلیل غنای علمی انتخاب و بررسی شد. داده ها پس از سه مرحله کدگذاری با استفاده از نرم افزار مکس کیودا نسخه ۲۰ (MAXQDA۲۰) تحلیل شدند. در نهایت، ۱۳۲ مفهوم (با ۴۵۹ تکرار) و ۳۲ مقوله فرعی در قالب چهار بعد استخراج شد. بعد توسعه کشت گندم از پنج متغیر تشکیل شد و تحت تاثیر سه عامل اقتصادی (۱۰ متغیر)، اجتماعی (۷ متغیر) و محیطی (۱۰ متغیر) قرار دارد. مقایسه مدل حاصل از تحلیل داده ها با مدل نظری نشان داد که متغیر «نوع بهره برداری» به دلیل بی ارتباطی و تکرار نشدن در مرحله تحلیل داده ها حذف شد. همچنین، متغیرهای سن، شغل و تحصیلات در قالب متغیر «ویژگی های جمعیتی» ادغام شدند. افزون بر این، متغیرهای یکپارچه سازی اراضی، سطح زیر کشت، روش آبیاری، قیمت و هزینه به عامل اقتصادی؛ متغیرهای مالکیت، آموزش و ترویج، فقر و تنگدستی، دانش فنی و عملکرد نیروی کار به عامل اجتماعی؛ و متغیرهای نوع کشت، کاربری اراضی، آیش، الگوی بهینه کشت، نیاز حرارتی (Growing Degree Days (GDD)) و استفاده از کود و سم به عامل محیطی افزوده شدند. در میان متغیرها، هزینه و میزان تولید در عامل اقتصادی، ویژگی های جمعیتی و فقر و تنگدستی در عامل اجتماعی، آب وهوا و نوع کشت در عامل محیطی، افزایش درآمد و افزایش عملکرد (به طور مشترک) در عامل توسعه، بیشترین تکرار را داشتند؛ در حالی که حفظ تنکارنگاری زمین (Physiography) کمترین تکرار را به خود اختصاص داد. مدل مفهومی حاصل از این پژوهش می تواند در برنامه ریزی توسعه کشت گندم، آموزش گندم کاران و فعالیت های پژوهشی و اجرایی مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

توسعه کشت گندم ، رویکرد ظرفیت گرا ، کاربری اراضی ، آموزش گندم کاران