نقش تنظیم هیجان و سبک های تفکر در مدیریت اضطراب امتحان و بهبود عملکرد تحصیلی

اضطراب امتحان به عنوان یکی از شایع ترین هیجان های منفی تحصیلی نقش تعیین کننده ای در کیفیت یادگیری، سلامت روان و عملکرد تحصیلی دانش آموزان ایفا می کند و می تواند مسیر تحصیلی و حرفه ای آینده آنان را تحت تاثیر قرار دهد. با وجود شواهد گسترده درباره ارتباط منفی اضطراب امتحان و پیشرفت تحصیلی، هنوز درک جامعی از سازوکارهای زیربنایی این رابطه و نقش تفاوت های فردی در شدت و پیامدهای آن وجود ندارد. از این رو، هدف مقاله حاضر تحلیل نظام مند روابط بین اضطراب امتحان، راهبردهای تنظیم هیجان و عملکرد تحصیلی با تاکید بر نقش تعدیل گر سبک های تفکر است. در این پژوهش با بهره گیری از روش مرور نظام مند ادبیات پژوهشی دو دهه اخیر در حوزه اضطراب امتحان، تنظیم هیجان و سبک های تفکر گردآوری، ارزیابی و تلفیق شد و الگوهای نظری و تجربی حاکم بر روابط مستقیم، میانجی گر و تعدیل گر میان این متغیرها مورد بررسی قرار گرفت. نتایج این مرور نشان داد که اضطراب امتحان رابطه ای منفی و پایدار با عملکرد تحصیلی دارد که عمدتا از طریق اختلال در فرآیندهای شناختی نظیر حافظه کاری، توجه پایدار و پردازش اطلاعات تبیین می شود، همچنین راهبردهای تنظیم هیجان نقش مهمی در تضعیف یا تشدید این رابطه ایفا می کنند؛ به گونه ای که راهبردهای سازگارانه ای مانند ارزیابی مجدد شناختی و برنامه ریزی می توانند با کاهش پردازش تهدید، اضطراب امتحان را کاهش داده و عملکرد تحصیلی را بهبود بخشند، در حالی که راهبردهای ناسازگارانه ای همچون سرکوب هیجان، نشخوار فکری و فاجعه انگاری با افزایش پردازش تهدید، اثرات منفی اضطراب را تشدید می کنند. یافته کلیدی این مقاله شناسایی سبک های تفکر به عنوان متغیر تعدیل گر اساسی است؛ به طوری که هم رابطه مستقیم بین اضطراب امتحان و عملکرد تحصیلی و هم اثربخشی راهبردهای تنظیم هیجان به نوع سبک تفکر فرد وابسته است. به ویژه ناسازگاری میان سبک تفکر دانش آموزان و ساختارهای آموزشی و ارزیابی می تواند منبع اصلی اضطراب امتحان باشد. در مجموع نتایج این مرور بر ضرورت فردی سازی مداخلات آموزشی، آموزش راهبردهای تنظیم هیجان متناسب با سبک تفکر و طراحی نظام های ارزیابی انعطاف پذیر تاکید می کند تا از این طریق اضطراب امتحان کاهش یافته و عملکرد تحصیلی بهبود یابد.

کلیدواژه ها:

اضطراب امتحان ، تنظیم هیجان ، سبک های تفکر ، عملکرد تحصیلی