بررسی رابطه هوش هیجانی و توانایی مدیریت فشار روانی در معلمان دانشجو

پژوهش حاضر با هدف بنیادی بررسی رابطه میان هوش هیجانی و توانایی مدیریت فشار روانی در جامعه معلمان شاغل در نظام آموزشی تدوین شده است. ضرورت انجام این تحقیق از آنجا ناشی می شود که حرفه معلمی در دنیای معاصر، به دلیل ماهیت تعاملی پیچیده و مسئولیت های خطیر تربیتی در زمره مشاغل پرفشار و استرس زا دسته بندی می شود. معلمان به صورت روزانه با طیف گسترده ای از چالش ها از جمله مدیریت رفتار دانش آموزان، پاسخگویی به انتظارات فزاینده، اولیاء، انطباق با تغییرات سریع برنامه های درسی و فشارهای ناشی از ارزشیابی های آموزشی مواجه هستند. این عوامل در صورت عدم مدیریت صحیح، منجر به فرسودگی شغلی، کاهش انگیزه و افت کیفیت فرآیند یاددهی- یادگیری می گردند. در این میان متغیر هوش هیجانی (EI) به عنوان یک سازه روانشناختی کلیدی مطرح است که می تواند به عنوان یک ضربه گیر در برابر آسیب های ناشی از استرس عمل کند. در بخش مبانی نظری، این مطالعه بر مدل های معتبر هوش هیجانی از جمله نظریات گلمن (Daniel Goleman) و مایر و سالووی (Mayer & Salovey) تکیه دارد که هوش هیجانی را مجموعه ای از مهارت های غیر شناختی شامل خودآگاهی، خودتنظیمی، خودانگیختگی، همدلی و مهارت های اجتماعی تعریف می کنند. همچنین در تبیین مدیریت فشار روانی از رویکرد تبادلی لازاروس و فولکمن استفاده شده است که استرس را ناشی از عدم تعادل بین تقاضاهای محیطی و منابع فردی می داند. روش شناسی این پژوهش از نوع توصیفی همبستگی است. جامعه آماری شامل معلمان مقاطع مختلف تحصیلی است که داده های مربوط به آنها از طریق ابزارهای سنجش استاندارد شامل پرسشنامه هوش هیجانی و پرسشنامه مدیریت استرس و مقابله، گردآوری شده است. فرآیند تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزارهای آماری و آزمون های همبستگی انجام شده تا میزان و جهت رابطه بین متغیرها مشخص گردد. یافته های کلیدی تحقیق نشان دهنده وجود یک رابطه مثبت، مستقیم و معنادار بین تمامی مولفه های هوش هیجانی و توانایی مدیریت فشار روانی در معلمان است. به بیانی دیگر، معلمانی که از هوش هیجانی بالاتری برخوردارند، در مواجهه با موقعیت های بحرانی کلاس، توانایی بیشتری در بازشناسی هیجانات، خود کنترل تکانه ها و انتخاب راهبردهای مقابله ای مسئله مدار به جای راهبردهای هیجان مدار ناکارآمد دارند. در نهایت نتایج این پژوهش بر اهمیت ارتقای سواد عاطفی در محیط های آموزشی تاکید می کند. پیشنهاد می شود که نهادهای متولی آموزش و پرورش با برگزاری دوره های ضمن خدمت در زمینه تقویت مهارت های هوش هیجانی، معلمان را برای رویارویی با فشارهای روانی محیط کار توانمند سازند. این امر نه تنها به بهبود سلامت روان معلمان کمک می کند بلکه به طور مستقیم بر سلامت روانی دانش آموزان و پویایی فضای کلاس درس نیز تاثیرگذار خواهد بود.

کلیدواژه ها:

هوش هیجانی ، فشار روانی ، مدیریت ، استرس ، معلمان ، مدیریت آموزشی ، هوش هیجانی ، مدیریت فشار روانی ، استرس شغلی معلمان ، مقابله با استرس ، سلامت روان