ارزیابی آسیب پذیری لرزه ای سازه های شهری با استفاده از تحلیل GIS (مطالعه موردی: شهر شاهرود)

زلزله یکی از مهم ترین مخاطرات طبیعی در ایران به شمار می رود که به دلیل تمرکز جمعیت و ساخت و سازهای شهری می تواند خسارات گسترده ای به دنبال داشته باشد. از این رو شناسایی و پهنه بندی مناطق آسیب پذیر شهری به منظور برنامه ریزی موثر برای کاهش خطرپذیری و مدیریت بحران از اهمیت ویژه ای برخوردار است. هدف اصلی این پژوهش تحلیل و پهنه بندی آسیب پذیری لرزه ای شهر شاهرود با استفاده از مدل تصمیم گیری چندمعیاره فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) و قابلیت های تحلیلی سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) است. در این تحقیق مجموعه ای از شاخص های کالبدی و جمعیتی شامل تراکم جمعیت، نوع سازه، کیفیت ابنیه، عرض معابر، فاصله از مراکز امدادی و برخی عوامل محیطی به عنوان معیارهای موثر در آسیب پذیری مورد بررسی قرار گرفتند. پس از تعیین وزن نسبی شاخص ها با استفاده از مدل AHP و بررسی میزان سازگاری قضاوت ها، لایه های اطلاعاتی در محیط GIS تلفیق شده و نقشه نهایی پهنه بندی آسیب پذیری لرزه ای شهر تهیه گردید. نتایج نشان داد که شاخص تراکم جمعیت با بالاترین وزن از مهم ترین عوامل موثر در افزایش آسیب پذیری به شمار می رود و پس از آن نوع سازه و کیفیت ابنیه نقش قابل توجهی در تعیین سطح خطر دارند. تحلیل فضایی نتایج نیز بیانگر آن است که بخش های مرکزی و قدیمی شهر شاهرود به دلیل تراکم بالای جمعیت، فرسودگی کالبدی ساختمان ها و کم عرض بودن شبکه معابر در پهنه های با آسیب پذیری زیاد و بسیار زیاد قرار گرفته اند؛ در حالی که نواحی توسعه یافته و جدیدتر شهر از سطح آسیب پذیری کمتری برخوردارند. نتایج این پژوهش می تواند به عنوان ابزاری کاربردی برای مدیران و برنامه ریزان شهری در جهت شناسایی مناطق پرخطر، اولویت بندی اقدامات مقاوم سازی و تدوین برنامه های کاهش خطرپذیری مورد استفاده قرار گیرد و زمینه را برای افزایش تاب آوری شهری در برابر زمین لرزه فراهم سازد.

کلیدواژه ها:

آسیب پذیری لرزه ای ، سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) ، فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) ، پهنه بندی خطر ، شهر شاهرود