رقابت کریدورهای انرژی در اوراسیا و جایگاه راهبردی ایران در امنیت انرژی منطقه

اوراسیا شاهد تحولات ژئواکونومیکی است که کریدورهای انرژی در کانون آن قرار دارند. ایران با ۱۷ درصد ذخایر گاز (۳۴ تریلیون متر مکعب) و ۱۲ درصد ذخایر نفت جهان (۲۰۸ میلیارد بشکه) علیرغم موقعیت ممتاز، سهم متناسبی از بازارهای انرژی منطقه کسب نکرده است. این مقاله با هدف تحلیل تاثیر رقابت کریدورهای انرژی بر جایگاه ایران در امنیت انرژی، منطقه با چارچوب نظری ژئواکونومی، نظریه بازی ها و مفهوم امنیت انرژی و روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد کیفی تدوین شده است. یافته ها نشان می دهد دو بلوک ژئواکونومیک در اوراسیا شکل گرفته است؛ بلوک غربی (آمریکا، ترکیه، آذربایجان) با کریدور گازی جنوبی (صادرات ۱۲ میلیارد متر مکعب به اروپا) و کریدور زنگزور به دنبال حذف ایران است؛ بلوک شرقی (روسیه، چین، ایران) با کریدور شمال-جنوب، سرمایه گذاری ۱.۶ میلیارد یورویی روسیه در راه آهن ایران-چین (کاهش زمان حمل به ۱۵ روز) و توافق انتقال ۱۱۰ میلیارد متر مکعب گاز، روسیه به دنبال ایجاد هاب ژئواکونومیک جدید است. ایران با پنج تهدید از دست رفتن بازار اروپا، کاهش انگیزه اروپا برای تعامل، حذف از ترانزیت منطقه ای، تقویت رقیب در مرزهای شمالی، تثبیت مزیت ترکیه و پنج فرصت همکاری با روسیه، راه آهن ایران-چین، کریدور شمال-جنوب، همگرایی با آسیای مرکزی و ظرفیت های نظریه بازی ها مواجه است. پنجره فرصت برای ایران باز است اما رو به بسته شدن است و بهره گیری از آن نیازمند راهبردی منسجم شامل تکمیل زیرساخت ها، فعال سازی دیپلماسی انرژی و ایجاد نهاد متولی یکپارچه است.

کلیدواژه ها:

ژئواکونومی ، کریدورهای انرژی ، امنیت انرژی ، اوراسیا