واکاوی ماهیت میلیتاریسم ایران دوره پهلوی اول

یکی از پدیده های اجتماعی مهم و تاثیرگذار در دوره پهلوی اول، میلیتاریسم است؛ مفهومی که اغلب به صورت تقلیل گرایانه، هم ارز با جنگ افروزی یا توانمندی نظامی تلقی شده و در بیشتر مطالعات موجود، تنها به بخشی از ابعاد آن پرداخته شده است. پژوهش حاضر، واکاوی ماهیت میلیتاریسم در دوره پهلوی اول را مسئله و پرسش اصلی خود قرار داده و در مقام فرضیه، آن را «میلیتاریسم به مثابه امر اجتماعی» تعریف می کند؛ یعنی مجموعه ای از سیاست ها و اقدامات اجتماعی فرایندمحور ناظر به غیر، که در آن اصلاحات نظامی به عنوان ابزاری برای تحقق اهداف اجتماعی به کار گرفته می شود. این مطالعه، برای سامان بخشی به ادعای خود، صرفا بر بخشی از فرایند اجتماعی استفاده از تحولات نظامی یعنی مرحله «روایت سازی ها» متمرکز شده و برای تشریح فرضیه خود، از مفهوم «سازه های تهدید ترجیحی» بهره گرفته است. یافته های این پژوهش کیفی-تفسیری، که با روش جامعه شناسی تاریخی انجام شده، نشان می دهد: مشروعیتی که از طریق روایت سازی ها پدید آمد روایاتی که کودتا را نقطه آغاز تاریخ نوین ایران، اخراج قشون از سلطه اجانب را نماد استقلال، مخالفان داخلی و عشایر را مصداق فساد و بیماری، و ارتش را پیشران توسعه و عامل عبور از بحران و ناامنی معرفی می کردند نقشی اساسی در بهره گیری از ابزار نظامی برای تحقق اهداف اجتماعی ایفا کرده است.

کلیدواژه ها:

میلیتاریسم ، نظامی سازی ، مدرنیته نظامی ، روایت سازی ، سازه های تهدید ترجیحی