الگوی هندسه معرفتی قرآن و نقش آن در کارآمدسازی تفسیر معاصر از منظر شهید امام خامنه ای «قدس سره»

در مواجهه با تحولات معرفتی و اجتماعی جهان معاصر، یکی از چالش های اساسی مطالعات قرآنی، دستیابی به الگویی کارآمد برای فهم هدایتی و مسئله محور قرآن کریم است. در این میان، تبیین «الگوی هندسه معرفتی قرآن» از منظر مقام معظم رهبری (مدظله العالی) می تواند چارچوبی منسجم و کاربردی برای کارآمدسازی تفسیر معاصر فراهم آورد. پژوهش حاضر با هدف تبیین مولفه های هندسه معرفتی قرآن و تحلیل نقش آن در ارتقای کارآمدی تفسیر تدبرمحور انجام شده است. این مطالعه با روش توصیفی–تحلیلی و با اتکا به بیانات مقام معظم رهبری، آیات قرآن، روایات اهل بیت (ع) و تفاسیر معتبر شیعه (المیزان، نمونه و مجمع البیان) سامان یافته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که هندسه معرفتی قرآن در اندیشه مقام معظم رهبری بر سه مولفه بنیادین استوار است: جامعیت معرفتی در پوشش ابعاد عقلی، اخلاقی و عملی حیات انسانی؛ نظام مندی و انسجام معارف قرآنی در جهت جلوگیری از فهم گزینشی و سطحی؛ و محوریت هدایت به عنوان غایت نهایی و روح حاکم بر آموزه های قرآنی. این الگو، با تاکید بر تدبر، تقوا و پیوند معرفت و عمل، ضمن نفی تفسیر به رای، زمینه استخراج الگوهای عملی برای هدایت فردی و اجتماعی را فراهم می سازد و تفسیر قرآن را از سطح فهم نظری به عرصه کاربست اجتماعی و تمدنی ارتقا می دهد. نتیجه پژوهش حاکی از آن است که الگوی هندسه معرفتی قرآن، با تکیه بر مبانی تفسیری مقام معظم رهبری، ظرفیت بالایی برای کارآمدسازی تفسیر معاصر، پاسخ گویی به نیازهای معرفتی جامعه اسلامی و تقویت نقش قرآن در هدایت اجتماعی و تمدن سازی اسلامی دارد.

کلیدواژه ها:

هندسه معرفتی قرآن ، تفسیر تدبرمحور ، کارآمدسازی تفسیر ، مقام معظم رهبری ، هدایت قرآنی ، نظام مندی معارف