طراحی الگوی قرآنی شناسایی و مواجهه با دین ابزاری (به روش تحلیل مضمون)

دین برنامه جامع زندگی است که اگر به درستی مورد شناخت و کاربست قرار گیرد نقش موثری در سعادت جوامع انسانی ایفا می کند. مفهوم مخالف کاربست صحیح آن، دین-ابزاری است که به موجب آن فرد یا گروهی از دین به عنوان وسیله ای برای دستیابی به منافع فردی، گروهی یا سیاسی و سوءاستفاده از دیگران بهره می برند. پژوهش حاضر در راستای پاسخ به سوال از چیستی دین ابزاری و چگونگی مواجهه با آن درصدد است با بهره گیری از روش تحلیل مضمون، آیات قرآنی را بررسی کرده و الگوی جامعی را به منظور شناسایی و مواجهه با دین ابزاری پیشنهاد کند. پس از تحلیل داده های حاصل از آیات و منابع تفسیری، یافته های این پژوهش در ۱۴۱ گزاره کلیدی، ۲۷۹ مضمون پایه، ۲۹ مضمون سازمان دهنده و ۶ مضمون فراگیر دسته بندی و بر اساس آنها الگوی مورد نظر طراحی شد. الگوی پیشنهادی از ۶ مولفه اصلی دین داری دین ابزاران، شخصیت شناسی دین ابزاران، رفتارشناسی دین ابزاران، روش های دین ابزاری، اهداف دین ابزاران و درنهایت مواجهه با دین ابزاری تشکیل شده است. مطابق الگوی پیشنهادی، دین ابزاران از شناخت دینی بالایی برخوردارند ولی باورها و رفتارهایشان بسیار متناقض است. آنها برای دستیابی به اهداف غیردینی که وجه مشترک آن برتری طلبی در عرصه های متعدد است، بخشه ای محدودی از دین را برمی گزینند که منافع آنها را تامین می کند. راهکار پیشنهادی این الگو برای مواجهه با دین ابزاری، متاثر از ماهیت شناختی دین ابزاری و قابلیت آن در ایجاد انحراف در شناخت مردم است، بنابراین وجه مشترک راهکارهای مقابله ای با دین ابزاری تقویت شناخت مردم است.

کلیدواژه ها:

الگوی قرآنی ، دین ، دین ابزاری ، دینداری موسمی ، راهکارهای مقابله ای