داوری الگوریتمی و توسعه قضایی دیجیتال: آینده حل اختلاف در بستر هوش مصنوعی

با گسترش سریع فناوری های نوین به ویژه هوش مصنوعی و یادگیری ماشین، حوزه حل وفصل اختلافات با تحولات اساسی مواجه شده است. یکی از نمودهای شاخص این تحول، داوری الگوریتمی است که در آن، الگوریتم های پیشرفته جایگزین داور انسانی شده و فرایند داوری را به صورت خودکار، سریع، مقرون به صرفه و دیجیتال انجام می دهند. این مقاله با بهره گیری از روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد تطبیقی، به بررسی مبانی نظری، پیامدهای حقوقی و آثار قضایی این سازوکار نوین می پردازد. تاثیر این مدل نوآورانه از منظر شاخص های توسعه قضایی همچون کارآمدی، دسترسی به عدالت، شفافیت، بی طرفی، کاهش اطاله دادرسی و هزینه ها تحلیل شده و تجارب کشورهایی مانند استونی، هلند، چین، سنگاپور، ایالات متحده آمریکا و اتحادیه اروپا بررسی گردیده است. مقاله در پایان ضمن شناسایی چالش هایی نظیر شفافیت الگوریتم، مسئولیت قانونی و حق برخورداری از دادرسی منصفانه، پیشنهادهایی برای پیاده سازی تدریجی داوری الگوریتمی در ایران ارائه می کند، ازجمله اصلاح مقررات داوری، طراحی چارچوب های فنی و اخلاقی، توسعه پلتفرم های بومی و ایجاد نهاد نظارتی تخصصی.

کلیدواژه ها:

داوری الگوریتمی ، هوش مصنوعی ، توسعه قضایی دیجیتال ، شاخص های عدالت ، حل اختلاف آنلاین ، شفافیت ، کارآمدی قضایی