بررسی جایگاه و خویشکاری daēnā- در اوستا و ارتباط آن با cistā-

واژه اوستایی دئنا به معنای «ادراک، بینش، دیدگاه، خود درونی، وجدان و حتی دین» است. شانزدهمین یشت از اوستا، دین یشت، به نام دئنا نامگذاری شده است، گرچه در محتوای خود به چیستا اختصاص دارد. چیستا ایزدبانوی «راه و سفر» است، این خویشکاری او از توصیفاتی که از او در نخستین بند از دین یشت شده هویداست، که او را به عنوان «راهنما و هدایتگر» توصیف می کند. یکی از خویشکاری های دئنا نیز، هم در گاهان و هم در اوستای نو، نقش او به عنوان «راهنما و هدایتگر روان» است. در متن اوستایی سیروزه، چیستا در همان روزی که به نام دئناست ستوده می شود. در بند ۱۲۶ مهریشت، چیستا upamana-دئنا مزدیسناست. برخی از پژوهشگران upamana- را «خود دیگر یا همزاد» ترجمه کرده اند و از این رو چیستا را «خود دیگر یا همزاد» دئنا دانسته اند. در این پژوهش نخست این دو واژه از منظر ریشه شناختی بررسی خواهند شد و سپس از طریق متون اوستایی به خویشکاری های هر کدام پرداخته خواهد شد تا به شباهت ها و همانندی های آنها پی برده شود. با توجه به شواهد موجود، به نظر نمی رسد که چیستا «خود دیگر یا همزاد» دئنا باشد و تنها از نظر خویشکاری با هم همپوشانی دارند.

کلیدواژه ها:

دئنا ، چیستا ، دین یشت ، گاهان ، اوستای نو