فریدون شاهنامه در ترازوی نقد منابع

فریدون در شاهنامه فردوسی، شاه-پهلوان فرهمندی است که بر اساس مهم ترین خویشکاری اش، اهریمنی ترین چهره حماسه ملی، ضحاک را شکست می دهد و در کوه دماوند به بند می کشد و ماجراهای دیگری را هم پشت سر می گذارد. ماجراهای فریدون افزون بر شاهنامه، در متن های پیش از اسلام و متون تاریخی و سیرالملوک های پس از اسلام نیز، به گونه های مختلف، به تفصیل یا به اجمال روایت شده است که در برخی بخش ها با روایت فردوسی همسانی ها و ناهمسانی هایی دارد. این مقاله کوشیده است بر اساس رویکرد نقد منابع، با سنجش روایت شاهنامه با روایت های دیگر متون نزدیک به روزگار فردوسی و روایت های منابع پیش از شاهنامه، افزون بر نشان دادن تفاوت ها، دلایل احتمالی این تفاوت ها را بیان کند و در حد امکان آبشخور این روایت ها را نیز نشان دهد و در نهایت به تحلیل جزییات داستان بپردازد. برآیند این جست وجو نشان می دهد هر چند فردوسی در بسیاری از بخش ها و جزییات داستان در شاهنامه، به خاستگاه کهن پیش از اسلام روایت وفادارتر از دیگر روایتگرانی بوده است که تحت تاثیر آموزه ها و منابع اسلامی، به دخل و تصرف در روایت و اسلامی کردن آن دست زده اند، اما او با پرهیز از بیان برخی جزییات اسطوره ای، روایت خردپذیرتری از داستان و خط سیر آن به دست داده است.

کلیدواژه ها:

حماسه ملی ، شاهنامه فردوسی ، فریدون ، ضحاک