گفتگو بر سر یک چالش: جهت مندی زمان، فرضیه گذشته یا برساخته؟

این مقاله به تحلیل تطبیقی دیدگاه های «فرضیه گذشته» و «فرضیه برساخته» درباره جهت مندی زمان می پردازد و نشان می دهد که چگونه هر یک تلاش کرده اند ناسازگاری میان تقارن قوانین بنیادین فیزیک و تجربه نامتقارن انسانی از زمان را تبیین کنند. فرضیه گذشته بر شرایط آغازین آنتروپی پایین به عنوان منشا پیکان زمان تاکید دارد، حال آن که پرایس با دیدگاهی برساختی از زمان و نقد فرضیه گذشته، مسئله را نتیجه سوگیری زمانی در تفکر ما می داند و بر امکان تقارن بنیادی اصرار می ورزد. هدف مقاله حاضر آن است که با بررسی نقاط اشتراک و تعارض این دو رویکرد، کاستی های آن ها را آشکار کرده و زمینه ای برای ارائه الگویی بدیل فراهم کند. بر این اساس، نظریه پیشنهادی «الگوی لایه ای هستی-پدیداری زمان» معرفی می شود؛ الگویی که زمان را نه صرفا محصول یک شرط اولیه یا یک سوگیری ذهنی، بلکه ساختاری چندلایه می فهمد که از تعامل میان سطوح فیزیکی، پدیداری و وجودی برمی خیزد. افزون بر این، ما ارجاع به میراث فیلسوفان مسلمان را برای فهم هرچه بیشتر از مفهوم زمان الزامی دانسته تا با بهره مندی از مکاتب فلسفی مختلف نتیجه ای منطبق بر طیف گسترده ای از دانش بشر به دست آوریم تا مبادا در تبیین ماهیت زمان دچار سوگیری، کج فهمی یا فروکاهش شویم.

کلیدواژه ها:

آنتروپی ، الگوی لایه ای هستی-پدیداری زمان ، پیکان زمان ، تقارن زمانی ، علیت ، فرضیه گذشته