تاثیر پیش تیمار بذر بر برخی صفات کمی، بیوشیمیایی و درصد روغن سیاه دانه (Nigella sativa L.)

سابقه و هدف: امروزه گیاهان دارویی در مجامع علمی و پزشکی بسیار مورد توجه قرار گرفته اند. سیاه دانه (Nigella sativa L.) از مهم ترین گونه های متعلق به خانواده Ranunculaceae است. در کشت گیاهان دارویی و معطر مشکلات مختلفی در جوانه زدن بذر برخی از گیاهان وجود دارد. به دلیل رشد ناکافی جنین، بذور سیاه دانه دارای ویژگی خواب هستند که باعث رشد غیر یکنواخت نهال-ها می شود. از آنجایی که در کشاورزی، جوانه زنی بذر برای به دست آوردن گیاهان سرزنده و عملکرد بالا بسیار مهم تلقی می شود، نیاز به فرآیندی است که جوانه زنی را تسهیل کند. فرآیندی که به عنوان پرایمینگ بذر یا پیش تیمار توصیف می شود. بدین منظور این آزمایش به منظور بررسی تاثیر پیش تیمارهای مختلف بذر بر برخی از صفات کمی و کیفی سیاه دانه در شرایط اقلیمی گرگان طراحی و اجرا شد.مواد و روش ها: این آزمایش در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در سه تکرار در مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان گلستان در سال زراعی ۱۴۰۱-۱۴۰۰ انجام شد. تیمارهای آزمایشی شامل ۹ پیش تیمار مختلف مانند فسفات بارور، فسفر- روی (حاوی ۱۰ درصد فسفر و ۱۰ درصد روی)، قارچ تریکودرما (شرکت Biorun)، روی (سولفات روی)، قارچ میکوریزا (Funneliformis mosseae sp.)، بیوآزوسپیر (شامل باکتری های Azotobacter sp.، Azospirillum، Bacillus)، مولیبدن (مولیبدات آمونیوم)، اسید هیومیک (۴۶ درصد لیگنو-هومکس) و شاهد. مقدار بذر مصرفی در این تحقیق بر اساس وزن هزار دانه و تراکم بهینه (۱۰۰ بوته در متر مربع) ۵/۲ گرم در کرت در نظر گرفته شد. بذر مورد استفاده (نوع هندی) در مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان گلستان تهیه شد. در این آزمایش صفاتی مانند ارتفاع گیاه، ارتفاع اولین شاخه جانبی از زمین، طول ریشه، وزن کل بوته، وزن کپسول در بوته، تعداد فولیکول در کپسول، وزن دانه در کپسول، وزن کل دانه در بوته، درصد روغن، فنل کل، آنتی اکسیدان و فلاونوئید اندازه گیری شد. در نهایت تجزیه و تحلیل آماری داده ها با استفاده از نرم افزار SAS و مقایسه میانگین داده ها با استفاده از آزمون LSD در سطح احتمال یک درصد محاسبه شد.یافته ها: نتایج این تحقیق نشان داد که پیش تیمار بذر بر تمامی صفات مورد مطالعه به جز تعداد فولیکول تاثیر معنی داری داشت. مقایسه میانگین صفات نشان داد که بیشترین ارتفاع با میانگین ۲۲/۷۷ سانتی متر در گیاهان تیمار شده با مولیبدن مشاهده شد. بیشترین ارتفاع اولین شاخه فرعی (۱۶/۱۵ سانتی متر) و بیشترین میزان آنتی اکسیدان (۱۹/۶۶ میلی گرم بر گرم) به پیش تیمار با قارچ های میکوریزا تعلق گرفت. بیشترین وزن کل بوته (۱۷ گرم)، حداکثر وزن کپسول در بوته (۳۷/۸ گرم)، بیشترین وزن دانه در کپسول (۲۲/۰ گرم) و حداکثر وزن کل دانه در بوته (۱۰/۶ گرم) در پیش تیمار بیوآزوسپایر مشاهده شد. همچنین در این تحقیق بیشترین طول ریشه (۴۴/۱۴ سانتی متر)، بیشترین درصد روغن (۹۹/۲۷ درصد)، بیشترین میزان فنل کل (۵۳/۲۲ میلی گرم در گرم) و بیشترین مقدار فلاونوئید (۳۳/۹ میلی گرم بر گرم) در پیش تیمار با اسید هیومیک به دست آمد.نتیجه گیری: نتایج این تحقیق حاکی از تاثیر معنی دار پیش تیمار بذر بر تمامی صفات مورد مطالعه بود. از میان این پیش تیمارها، بیوآزوسپایر، اسید هیومیک، میکوریزا و مولیبدن صفات رویشی و عملکردی را بهبود بخشیدند. به طور کلی بر اساس نتایج این تحقیق، اگر هدف افزایش عملکرد یا درصد روغن باشد، می توان از بیوآزوسپیر و اسید هیومیک به ترتیب به عنوان پیش تیمار بذر استفاده نمود.

کلیدواژه ها:

آنتی اکسیدان ، بیو آزوسپیر ، پیش تیمار ، درصد روغن ، مایکوریز