مرور انتقادی ذائقه های زیبایی شناختی و ترجیحات بصری شهروندان ارومیه

کیفیت بصری فضاهای شهری عامل کلیدی در رفاه ذهنی و حس تعلق شهروندان است؛ با این حال، در ایران مطالعات ترجیح بصری بیشتر بر کلان شهرهای مرکزی متمرکز بوده و درباره ارومیه، شهر چندقومیتی شمال غرب، پژوهش منسجمی منتشر نشده است. این مقاله یک مرور انتقادی نظام مند بر ۱۵ مطالعه منتشرشده داخلی و بین المللی (۲۰۰۰-۲۰۲۴) در سه محور اصلی انجام می دهد: ۱) ابزارهای سنجش ترجیح، ۲) مولفه های زیباشناسی موثر، و ۳) شکاف های جغرافیایی. با ترکیب نظریه های برلین، Prospect–Refuge اپلتون و مدل «پردازش اطلاعات» کپلان ها، پنج بعد مشترک استخراج شد: طبیعت گرایی، انسجام کالبدی، خوانایی فضایی، تنوع کاربری و هویت مکانی. تحلیل شکاف ها نشان می دهد که ارومیه—با رشد ۲۵ درصدی محدوده کالبدی از ۱۳۸۵ تا ۱۴۰۰ و حضور قومیت های آذری، کردی و آشوری—به داده تجربی نیازمند است. بر این اساس، «الگوی منظر تطبیقی ارومیه» در چهار گام پیشنهاد می شود: تحلیل زمینه، انتخاب مولفه های بومی، طراحی مداخله، و ارزیابی مشارکتی آنلاین. نتایج می توانند مسیر تحقیقات آتی و راهبردهای بهسازی منظر شهری ارومیه را جهت دهی کنند.

کلیدواژه ها:

ارومیه ، منظر تطبیقی ، مرور انتقادی ، زیبایی شناسی محیطی ، ترجیح بصری