کنشگری مرزی و سیاست خارجی نقش هاشمی رفسنجانی در سیاست تنش زدایی منطقه ای و بین المللی دولت اصلاحات

انتخابات دوم خرداد ۱۳۷۶ و پیروزی غیرمنتظره و شگفت انگیز سید محمد خاتمی در این رقابت سیاسی پرشور و هیجان، بدون تردید یکی از نقاط عطف تاریخ سیاسی ایران معاصر است. این انتخابات نه تنها زمینه ساز ایجاد فضای باز و پرنشاط در بخش های مختلف جامعه و دگرگونی وسیع و عمیقی در نگرش سیاسی مردم و حکومت و شکل گیری مطبوعات آزاد و مستقل، تقویت نقش احزاب و تشکل های سیاسی و شکوفایی جامعه مدنی گردید، بلکه در عرصه سیاست خارجی نیز تغییرات شگرفی به وجود آورد و روابط ایران با کشورهای منطقه و دنیا را در مسیر کاهش تنش و ارتقای تعاملات و همکاری های دو جانبه و چندجانبه قرار داد. همزمان با این تحولات دولت آقای خاتمی هم در عرصه انجام اصلاحات داخلی و هم در عرصه تنش زدایی منطقه ای و بین المللی با مخالفت ها و کارشکنی های جدی محافظه کاران داخلی و اپوزیسیون برانداز مواجه گردید. در این میان برخی شخصیت های آگاه و با تجربه درون نظام تلاش کردند با سوق دادن اختلافات به مسیر عقلانیت و اعتدال از رادیکالیزه شدن فضای منازعه سیاسی کاسته و مانع به بن رسیدن برنامه های اصلاح طلبانه دولت شوند. این مقاله با تمرکز بر مفهوم کنشگری مرزی تلاش کرده است سیاست خارجی دولت اصلاحات را به طور اجمالی تبیین و نقش هاشمی رفسنجانی را در کامیابی سیاست تنش زدایی منطقه ای و بین المللی دولت هفتم تجزیه و تحلیل نماید. نتایج به دست آمده نشان می دهد هاشمی رفسنجانی در سوق دادن مواضع ایدئولوژیک به پذیرش اصل اولویت منافع ملی، شکستن تابوی مذاکره با آمریکا در افکار عمومی و ذهنیت بخشی از نخبگان حاکم، اعتمادآفرینی و کاهش تنش با همسایگان بویژه کشورهای خلیج فارس و در راس آنها عربستان سعودی نقش غیرقابل انکار و برجسته ای در پیشبرد سیاست تنش زدایی دولت اصلاحات داشته است؛ هرچند در تحلیل نهایی میزان کامیابی این تلاش ها را نمی توان در خلا و بدون توجه به میزان موفقیت دولت هفتم در تحقق کل فرآیند اصلاحات ارزیابی کرد.

کلیدواژه ها:

دولت هفتم ، کنشگران مرزی ، سیاست خارجی ، هاشمی رفسنجانی