از رسالت ایدئولوژیک تا حکمرانی شبکه ای: تحلیلی بر سیاست گذاری فرهنگی و مدیریت منابع انسانی در برنامه های توسعه ایران

پژوهش حاضر، مسیر تحول سیاست گذاری فرهنگی در هفت برنامه توسعه پس از انقلاب ایران (۱۳۶۸ تا ۱۴۰۹) و پیامدهای آن بر مدیریت منابع انسانی در بخش فرهنگ را به طور جامع بررسی می کند. این مطالعه با تحلیل کیفی طولی شامل تحلیل اسنادی تطبیقی و تحلیل مضمون سه دوره متمایز را شناسایی می کند که هر یک پارادایم سیاستی اساسا متفاوتی دارند. دوره نخست (۱۳۶۸ - ۱۳۷۸) با سلطه رویکردهای دولت محور و ایدئولوژیک گذشت؛ دوره ای که در آن همسویی ارزشی بر شایستگی حرفه ای اولویت یافت. دوره گذار (۱۳۷۹ - ۱۳۸۹) شاهد ظهور گفتمان هایی نظیر مشارکت جامعه مدنی و تنوع فرهنگی بود؛ هرچند این مفاهیم در سطح عملیاتی از نظر تئوریک پخته نشدند. دوره معاصر (۱۳۹۰ - ۱۴۰۹) نشان دهنده یکپارچگی فزاینده اقتصاد فرهنگی، ملاحظات پایداری و چارچوب های حکمرانی شبکه ای است. همگام با این روند، مدیریت منابع انسانی نیز متحول شد و از رویکردهای گزینشی مبتنی بر انطباق ایدئولوژیک به مدل های شایسته محور گذار کرد. با این حال، یافته های پژوهش نشان می دهد که شکافی پایدار و معنادار میان اهداف مصرح سیاستی، به ویژه در پیاده سازی حکمرانی شبکه ای و عملکرد واقعی وجود دارد. دستاورد اصلی این مطالعه ارائه مدلی مفهومی یکپارچه و زمینه محور است که بر سه بعد به هم پیوسته تکیه دارد: شایستگی فرهنگی (سطح فردی)، نوآوری سازمانی (سطح نهادی) و حکمرانی شبکه ای (سطح سیستمی). این چارچوب سه وجهی هم به درک نظری تغییر سازمانی چند سطحی کمک می کند و هم راهنمایی عملی برای بازتنظیم سیاست ها در بخش فرهنگ ایران فراهم می آورد.

کلیدواژه ها:

سیاست گذاری فرهنگی ، مدیریت منابع انسانی ، برنامه های توسعه ، حکمرانی شبکه ای ، شایستگی فرهنگی ، نوآوری سازمانی