حق آموزش و حکمرانی ناکارآمد: بررسی مصوبات وزارت علوم و رای دیوان عدالت اداری در خصوص تحصیل همزمان در مقاطع تحصیلات تکمیلی

حق آموزش یکی از حقوق بنیادین شهروندی است که در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و اسناد بین المللی حقوق بشر به رسمیت شناخته شده است. تحقق این حق در حوزه آموزش عالی نیازمند حکمرانی خوب مبتنی بر شفافیت، پاسخگویی و عدالت است. محدودیت تحصیل همزمان در مقاطع تحصیلات تکمیلی به ویژه مصوبه جدید وزارت علوم که این امکان را صرفا به دانشجویانی که رتبه ۱ آزمون های کارشناسی ارشد و دکتری یا دانشجویان استعداد درخشان دارای مدال های المپیاد علمی و معدل بالا اختصاص داده است، چالش های حقوقی و حکمرانی آموزشی جدی ایجاد کرده است. بررسی تاریخچه، موضوع، رای هیئت عمومی دیوان عدالت اداری و اصلاحات آیین نامه ای نشان می دهد که این محدودیت تبعیض آمیز و ناقض عدالت آموزشی بوده و بسیاری از دانشجویان مستعد را از حق بنیادین تحصیل محروم می کند. تحلیل آسیب شناسانه حکمرانی آموزشی ضعف شفافیت، پاسخگویی و هماهنگی نهادی، ابهام معیار «استعداد» و محدود کردن فرصت های آموزشی را نشان می دهد. مقاله حاضر با بررسی این چالش ها پیشنهادهایی برای اصلاح معیارهای شناسایی استعداد ویژه، تضمین حقوق شهروندی، افزایش هماهنگی بین نهادهای نظارتی و اجرایی و ارائه مدل حکمرانی آموزشی مبتنی بر عدالت و شفافیت ارائه می دهد. یافته ها نشان می دهد که اصلاح سیاست ها و مقررات اجرایی در این حوزه نه تنها حقوق دانشجویان را تضمین می کند بلکه اعتماد عمومی، کیفیت آموزش و توسعه پایدار علمی کشور را ارتقا می دهد.

کلیدواژه ها:

حکمرانی آموزشی ، تحصیل همزمان ، عدالت آموزشی ، حقوق شهروندی ، تحصیلات تکمیلی