تحلیلی بر آسیب شناسی برنامه ریزی توسعه در ایران

برنامه ریزی توسعه در ایران با وجود سابقه ای بیش از هفت دهه نتوانسته به اهداف کلان اقتصادی، اجتماعی و نهادی خود دست یابد. این مقاله با رویکردی تحلیلی به بررسی عوامل ناکارآمدی برنامه های توسعه پرداخته و نشان می دهد که ضعف در ساختار نهادی، تمرکزگرایی، نبود ارزیابی عملکرد و تعامل ناکارآمد میان دولت، مجلس و نهادهای اجرایی از مهم ترین موانع تحقق توسعه پایدار در ایران هستند. برنامه های توسعه پنج ساله علی رغم اهداف بلندپروازانه فاقد انسجام مفهومی و اجرایی بوده اند و اغلب در مواجهه با بحران های اقتصادی مانند تورم، رکود و وابستگی به نفت ناتوان ظاهر شده اند. همچنین عدالت اجتماعی و کاهش فقر به عنوان اهداف محوری در عمل مغفول مانده اند و سیاست گذاری ها بیشتر بر رشد کمی اقتصادی متمرکز بوده اند تا بر توزیع عادلانه منابع و ارتقاء رفاه عمومی. از منظر سیاست گذاری عمومی، فقدان مشارکت نخبگان، جامعه مدنی و نهادهای علمی در تدوین برنامه ها موجب کاهش مشروعیت اجتماعی و اثربخشی اجرایی شده است. تضادهای نهادی و تعارض منافع میان نهادهای سیاست گذار و مجری نیز از عوامل مهم شکست برنامه ها بوده اند. در حوزه اجتماعی، ناتوانی برنامه ها در ارتقاء سرمایه اجتماعی به دلیل نبود شفافیت، ضعف در اعتمادسازی و فقدان گفت وگوی اجتماعی موجب فرسایش انسجام ملی شده است. در مجموع برنامه ریزی توسعه در ایران نیازمند تحول بنیادین در رویکرد، ساختار و فرآیند است. این تحول باید مبتنی بر شواهد، مشارکت عمومی، عدالت محوری و آینده نگری باشد تا بتواند مسیر توسعه پایدار، فراگیر و متوازن را هموار سازد.

کلیدواژه ها:

برنامه ریزی توسعه ، سیاستگذاری ، تمرکزگرایی