از تعارض تا تعامل نقش حکمرانی فرهنگی و اجتماعی در کاهش شکایات بهره برداران منابع آب زیرزمینی مطالعه موردی خراسان رضوی

در سال های اخیر افت محسوس سطح آب های زیرزمینی در ایران به ویژه در استان خراسان رضوی پیامدهای گسترده ای در عرصه های اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی به همراه داشته است. این وضعیت نشان می دهد که مدیریت متمرکز و دستوری به تنهایی پاسخگوی پیچیدگی های منابع آب نیست و نیاز به الگوی مشارکتی و چند سطحی بیش از پیش احساس می شود. پژوهش حاضر با رویکرد فرهنگی-اجتماعی به تحلیل تجربه خراسان رضوی در استقرار حکمرانی مشارکتی آب پرداخته و نقش آن را در افزایش اعتماد و کاهش شکایات میان دولت و بهره برداران بررسی می کند. روش تحقیق به صورت توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر مطالعه اسناد قانونی از جمله قانون توزیع عادلانه آب، آیین نامه توسعه مدیریت مشارکتی آب و بند «ت» ماده ۴۰ برنامه هفتم توسعه همراه با تحلیل میدانی عملکرد شرکت آب منطقه ای خراسان رضوی در اجرای طرح های مشارکتی انجام شده است. داده های پژوهش از گزارش های رسمی، توافق نامه های محلی و مصاحبه با اعضای تشکل های کشاورزی گردآوری شده اند. نتایج نشان می دهد که اجرای ۳۶ توافق نامه در ۳۴ محدوده بحرانی موجب انسداد بیش از ده هزار حلقه چاه غیرمجاز با حجم صرفه جویی بیش از ۲۰۰ میلیون مترمکعب آب و کاهش حدود دوسوم شکایات حقوقی بین کشاورزان و دولت شده است. یافته ها حاکی از آن است که وجود فضای اعتماد متقابل میان دولت و بهره برداران و دسترسی به اطلاعات، استمرار گفت وگو و عدالت در فرایند تصمیم گیری چهار عامل اصلی در تبدیل تعارض به همکاری نهادی بوده اند. بر این اساس تجربه خراسان رضوی می تواند الگویی فرهنگی-اجتماعی برای مدیریت پایدار و اعتمادساز منابع آب در سایر مناطق کشور باشد.

کلیدواژه ها:

حکمرانی فرهنگی و اجتماعی ، مشارکت ذینفعان ، اعتماد نهادی ، عدالت فرایندی ، شکایات مردمی ، خراسان رضوی