تفکر نظام مند در برنامه ریزی شهری برمبنای ارایه الگوی علی و معلولی برای ارتقا سطح زیست پذیری در شهرهای بزرگ

در شرایطی که پیچیدگی روابط میان عوامل موثر بر زیست پذیری شهری، تحلیل های خطی را ناکارآمد ساخته است، بهره گیری از رویکردهای مبتنی بر تفکر سیستمی به ویژه الگو سازی حلقه های علی و معلولی (CLD) می تواند چشم اندازی واقع گرایانه برای سیاست گذاری شهری فراهم آورد. این مقاله با هدف تبیین سازوکارهای اثرگذار بر ارتقا یا افول زیست پذیری ، الگویی مفهومی را تدوین کرده که در آن، متغیرهای کلیدی اجتماعی، اقتصادی، محیط زیستی و مدیریتی در قالب سه دسته علی، معلولی و بازخوردی سازمان دهی شده اند. نوآوری اصلی این پژوهش در تلفیق دقیق تحلیل مفهومی با ساختار حلقه های بازخوردی مثبت و منفی است، به گونه ای که امکان شناسایی نقاط مداخله کلیدی و طراحی مداخلات سیاستی هدفمند را فراهم می سازد. الگو ارایه شده با بهره گیری از نرم افزار Vensim ترسیم و اعتبارسنجی شده و سپس دو راهبرد سیاستی در قالب دو سناریوی مداخله معرفی شده اند: نخست، ارتقای سرمایه اجتماعی از طریق تقویت شفافیت، آموزش های فرهنگی، نهادهای مدنی و رسانه های عمومی به منظور افزایش مشارکت شهروندی، اعتماد اجتماعی و احساس تعلق؛ دوم، توسعه اقتصادی از مسیرهای صنعتی و گردشگری، با تاکید بر مدیریت پیامدهای منفی نظیر آلودگی محیطی، بحران مسکن و مهاجرت کنترل نشده. یافته ها نشان می دهد که موفقیت در سیاست گذاری شهری وابسته به درک صحیح از حلقه های بازخوردی و چگونگی هم افزایی یا تضعیف متقابل متغیرها در سیستم است؛ بدین ترتیب، این مقاله ضمن غنی سازی مبانی نظری حوزه زیست پذیری، الگویی عملیاتی برای ارتقای کیفیت زندگی ارایه کرده و امکان تعمیم آن به سایر زمینه های سیاست گذاری شهری را نیز فراهم می آورد.

کلیدواژه ها:

زیست پذیری شهری ، تفکر سیستمی ، مدل حلقه های علی و معلولی (CLD) ، توسعه پایدار شهری ، سرمایه اجتماعی.