آسیب شناسی قوانین و مقررات بازآفرینی شهری با تاکید بر رویکرد زمینه گرا و حکمروایی خوب شهری (بافت تاریخی شهر قزوین)

بافت های تاریخی شهرها به عنوان کانون های هویت بخش حیات مدنی، امروزه با چالش های پیچیده فرسودگی کالبدی و ناکارآمدی عملکردی مواجه اند. شواهد تجربی نشان می دهد رویکرد «یکسان نگر» و «متمرکز» قوانین نوسازی در ایران، بدون توجه به «زمینه» و اصول «حکمروایی خوب شهری»، به بن بست اجرایی رسیده است. پژوهش حاضر با هدف آسیب شناسی انتقادی قوانین ملاک عمل در نوسازی بافت های ناکارآمد، به واکاوی شکاف میان اسناد فرادست و واقعیت های اجرایی در بافت تاریخی شهر قزوین می پردازد. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی-توسعه ای و از نظر ماهیت، توصیفی-تحلیلی با رویکرد انتقادی است. قوانین کلیدی همچون «قانون حمایت از مرمت (۱۳۹۸)»، «قانون جهش تولید مسکن (۱۴۰۰)» و «سند ملی بازآفرینی» با روش اسنادی و تکنیک تحلیل محتوا در چارچوب شاخص های حکمروایی خوب و رویکرد زمینه گرا ارزیابی شدند. یافته ها حاکی از تعارض ساختاری میان رویکرد «حفاظت گرای» میراث فرهنگی و رویکرد «توسعه گرای» قوانین مسکن در بافت ۴۰۵ هکتاری قزوین است. همچنین، غفلت از تفاوت های ماهوی میان «بافت تاریخی» و «سکونتگاه های غیررسمی»، منجر به تجویز نسخه های واحد (بی عدالتی فضایی) شده است. افزون بر این، فقدان ضمانت اجرایی مشارکت، چندپاره گی مدیریت شهری و نادیده گرفتن مخاطرات محیطی (مانند گسل شمال قزوین)، فرآیند بازآفرینی را با کندی مواجه ساخته است. راهکار برون رفت، «اصلاح پارادایم حقوقی» و گذار به «حقوق شهری زمینه گرا» است که با منعطف سازی ضوابط و یکپارچه سازی مدیریت، بستر حکمروایی خوب را فراهم می آورد.

کلیدواژه ها:

بازآفرینی شهری ، حکمروایی شهری ، حقوق شهری ، رویکرد زمینه گرا ، بافت تاریخی قزوین