بازتاب طرحواره های تصویری واژه «سبیل» در قرآن کریم

واژه ها حکم پنجره هایی را دارند که به عرصه گسترده معنا گشوده می شوند؛ هر کلمه تصویری می آفریند و هر تصویر، مسیری نو به سوی تجربه ای تازه می گشاید. قرآن کریم با بهره گیری از زبان خود، نه تنها در صدد بیان مفاهیم صرف برمی آید، بلکه مخاطب را در مسیر هدایت یا ضلالت، از طریق تجربه ای زیسته و عینی فرا می خواند. این مقاله با تکیه بر نظریه «طرحواره های تصویری» جانسون به تحلیل کارکرد واژه «سبیل» در آیات قرآن پرداخته و می کوشد تا بازنمودهای معنایی و شناختی این واژه را در ساختار گفتمان قرآنی تبیین کند. تحلیل آیات منتخب نشان می دهد که «سبیل» به طور نظام مند با سه طرحواره بنیادین حرکتی، قدرتی و حجمی پیوند خورده است. در طرحواره حرکتی، این واژه بیانگر حرکت پویای انسان به سوی مقصدی متعالی و هدایت بخش یا مسیری تباه کننده و گمراه کننده است. در طرحواره قدرتی، «سبیل» عرصه رویارویی نیروهای هدایت و گمراهی به تصویر کشیده می شود و تقابل میان این دو جریان، در ساختار معنایی آن بازتاب می یابد. در طرحواره حجمی نیز «سبیل» به مثابه فضایی گشوده تصویر می شود. این مطالعه در مجموع افق های تازه ای برای فهم ابعاد زیبایی شناختی و کارکردهای شناختی واژگان قرآنی می گشاید و بر ظرفیت های نظریه طرحواره های تصویری در تحلیل متون دینی تاکید می ورزد.

کلیدواژه ها:

طرحواره های تصویری ، جانسون ، قرآن ، سبیل