کسب و کارهای پلتفرمی و آینده اشتغال در اقتصاد دیجیتال

هدف از این پژوهش، واکاوی تحولات ساختاری در بازار کار ایران و جهان با تمرکز بر گسترش کسب وکارهای پلتفرمی است. اقتصاد پلتفرمی، با ایجاد معماری چندسویه و مدیریت الگوریتمی، دگرگونی عمیقی در مفهوم اشتغال ایجاد کرده و مدل های سنتی قراردادهای کار را به چالش کشیده است. این پژوهش با رویکردی کیفی و تحلیلی، ضمن شناسایی فرصت های نوآورانه برای دسترسی جهانی به بازار، به تحلیل انتقادی پیامدهای منفی این گذار، از جمله ظهور «پریکاریای دیجیتال»، تبعیض الگوریتمی، استعمار داده ای و فرسودگی شناختی نیروی کار می پردازد. یافته ها نشان می دهند که اگرچه پلتفرم ها هزینه های مبادلاتی را کاهش داده اند، اما عدم تقارن اطلاعات و قدرت چانه زنی، عدالت توزیعی را تهدید می کند. بر همین اساس، در این مطالعه ضمن ارائه «مدل معادلات ساختاری تاثیر سیاست گذاری»، ضرورت گذار به «اقتصاد پلتفرمی انسان محور» تبیین شده است. پیش نهادهای سیاستی این پژوهش بر سه محور اصلی استوار است: ایجاد «حساب های دیجیتال رفاهی قابل حمل» برای گسست تامین اجتماعی از کارفرمای واحد، الزام به «حسابرسی الگوریتمی» برای تضمین اخلاق حرفه ای، و گذار از «سرمایه داری استخراجی» به مدل های «مالکیت جمعی و تعاونی». در نهایت، تاکید می شود که آینده ی اشتغال در گرو انعقاد «قرارداد اجتماعی نوینی» است که در آن، ماشین ها نه برای استثمار، بلکه برای توازن عادلانه ی فرصت ها طراحی شده و پلتفرم ها به بستر شکوفایی استعدادها در سایه ی امنیت جمعی بدل شوند؛ چرا که حفظ کرامت انسانی، شرط لازم هرگونه نوآوری در اقتصاد دیجیتال است.

کلیدواژه ها:

اقتصاد پلتفرمی ، تحول دیجیتال ، آینده اشتغال ، سیاست گذاری اجتماعی ، عدالت الگوریتمی