نقش علوم اسلامی در شکل گیری تمدن اسلامی (با تاکید بر فلسفه و کلام)

تمدن ها اگر چه ممکن است در اموری با هم اشتراک داشته باشند؛ اما قطعا شاخص ها ویژگی هایی دارند که آنها را از یک دیگر متمایز می سازد و قوام بخش آنها است. این شاخص ها و ویژگی ها در حکم فصل مایز تمدن هاست؛ به گونه که اگر آنها وجود نداشته باشد و یا به درستی تبیین نگردد و فلسفه وجودی آنها مبرهن نشود تمدن ها امکان ظهور یا بقاء را نخواهند داشت. تمدن اسلامی نیز مانند دیگر تمدن ها شاخص ها و ویژگی های خاص خود را دارد. این ویژگی ها اگر چه بطور جسته و گریخته در منابع اسلامی ذکر گردیده و آشنایان با متون اسلامی با آنها بیگانه نیستند؛ اما تبیین نظام مند آنها و توضیح پایه-های فلسفی و عقلانی آنها بدون شک در جای دیگر یعنی در علوم اسلامی انجام گرفته است. اگر علوم اسلامی ویژگی های تمدن اسلامی را بیان نمی کرد ما هیچگاه تصویر واضح یا درک عمیقی از آنها در اختیار نداشتیم. در این نوشتار که به شیوه تحلیلی-توصیفی نگارش یافته تلاش کردیم نخست ویژگی های برجسته تمدن اسلامی را از میان انبوه ویژگی هایی که دارد با تکیه بر منابع اصیل اسلامی بیان کنیم و سپس نشان دهیم که علوم اسلامی بخصوص فلسفه و کلام چه نقش مهمی در تبیین این ویژگی ها ایفا و از این طریق خدمات ارزنده و شایانی را به تمدن اسلامی ارائه کرده است. از منظر این نوشتار خدامحوری، خردگرایی، علم دوستی، عدالت خواهی و آخرت باوری برخی از ویژگی های بسیارم مهم تمدن اسلامی است که در علوم اسلامی بویژه فلسفه و کلام به نیکی تبیین گردیده است.

کلیدواژه ها:

تمدن اسلامی ، خدامحوری ، خردگرایی ، علمدوستی ، عدالتخواهی ، آخرتباوری ، عقلانیت