بازخوانی آراء نیکلسون در پرتو مبانی نظری ادبیات تطبیقی

رینولد آلن نیکلسون(۱۸۶۸-۱۹۴۵م) خاورشناس برجسته انگلیسی، اگرچه یک «نظریه پرداز» یا «تطبیقگر» معروف در حوزه ادبیات تطبیقی نیست و شهرتش بیشتر در «ترجمه»، «تصحیح» و «شرح» برخی آثار مشهور تصوف اسلامی است، اما در کتاب «تاریخ ادبیات عرب» به بیان برخی جریان­های «تاثیر و تاثر»، «مقایسه­ها» و «تحلیل­های تطبیقی» مختصر و روشمندی همت گمارده است.یافته­های این پژوهش توصیفی- تحلیلی، بیانگر این است که برخی نمونه­های تطبیقی نیکلسون در این اثر در چند بعد برجسته نظریه ادبیات تطبیقی قابل «استنباط»، «تحلیل» و «دسته بندی» است: ۱. جریان تاثیر و تاثر. ۲. ادبیات تطبیقی و قلمرو فرهنگ (فرهنگ شفاهی، تصویرشناسی فرهنگی، مطالعات پسا استعماری). ۳. تمایزات و تشابهات ادبی و فرهنگی ۴. نقد و زیبایی­ شناسی تطبیقی متون ادبی. افزون براین، هنر نیکلسون در این رویکردها بیشتر در بررسی دو قلمرو تاثیر و تاثر و مقایسه تشابهات و تمایزات ادبی نهفته است. در گونه نخست؛ موضوع حضور فرهنگ ایرانی در گستره تمدن اسلامی، بیشترین کمیت بحث را به خود اختصاص داده است و در بخش دوم؛ مساله نقد و زیبایی شناسی و مقایسه ادیبان عرب با بزرگان ادب و اندیشه غربی البته به اختصار و ایجاز بیشترین نمود را دارد.

کلیدواژه ها:

ادبیات تطبیقی ، نیکلسون ، ادب عربی ، نظریه ادبی ، مقایسه ادبی