چرا تاویل؟ بازسازی نظریه هرمنوتیکی شمس تبریزی از راه بررسی دیدگاه او درباره ضرورت تفسیر باطنی

یکی از مسائل و دل نگرانی های مهم هرمنوتیک مدرن این است که متن های کلاسیک چه نسبتی با ما دارند. مفسر چگونه امکان برقراری پیوند با آن را می یابد و چگونه باید راهی به متن بگشاید. برخی از سران اصحاب تاویل در روزگار ما بر این باورند که مفسر با نهادن پرسش هایی در برابر متن با آن وارد گفتگو می شود و بدین ترتیب متن را استنطاق می کند. بر بنیاد این نگرش در این مقاله کوشش شده است تا پرسشی در برابر متن مقالات شمس نهاده شود. این پرسش از این قرار است: چرا باید سخن را تاویل کرد؟ اگرچه سخنان شمس درباره تفسیر باطنی، سراسر، پراکنده است لیکن دست کم دو دلیل از سوی وی می توان برای این پرسش فراهم کرد. دلیل نخست عبارت است از وجود چشم اندازهای گوناگون در میان انسان ها و دلیل دوم عبارت است از رعایت مقام مخاطب. شمس این دو عامل را علتی می داند از برای اینکه برخی از سخنان را باید تاویل کرد. او در راستای زبان ویژه ای که دارد اصطلاحات جالب توجهی برای بیان مقصود خود به کار می برد که در این مقاله برخی از آن ها مورد بحث قرارگرفته است. هدف اصلی این مقاله عبارت است از بازسازی نظریه هرمنوتیکی شمس تبریزی؛البته اگر بتوان بر دیدگاه های او نام «نظریه» نهاد.

کلیدواژه ها:

شمس تبریزی ، ضرورت تاویل ، چشم انداز ، رعایت مقام ، افق