بهینه سازی الگوی کشت و اثر آن بر بهره وری آب و انرژی (مطالعه موردی: اراضی زراعی شهرستان دهلران، استان ایلام)

با توجه به محدود بودن منابع آب و انرژی در کشاورزی، در مطالعه حاضر با استفاده از مدل برنامه­ریزی ریاضی چند هدفه، اثر تعیین الگوی کشت بهینه بر بهره­وری آب و انرژی در شهرستان دهلران مورد توجه قرار گرفته است. در این راستا اهداف حداکثرسازی سود و تولید و حداقل­سازی مصرف آب و انرژی به صورت چند هدفه مورد بررسی قرار گرفت. داده­های مورد نیاز از سازمان جهاد کشاورزی و شرکت آب منطقه­ای استان ایلام مربوط به سال ۱۴۰۱-۱۴۰۰ جمع­آوری شد. نتایج الگوی پیشنهادی افزایش متغیرهایی مانند سطح زیرکشت کل، تولید کل و سود ناخالص، به ترتیب به میزان ۸۵/۳، ۴۸/۸ و ۷۰/۴ را نسبت به حالت الگوی پایه نشان می­دهند. اجرای الگوی کشت بهینه سبب بهبود بهره­وری فیزیکی و اقتصادی آب و انرژی به میزان ۰۹/۲۲، ۸۴/۱۷، ۱۶/۱۰ و ۳۳/۶ و صرفه­جویی ۱۴/۱۱ و ۵۲/۱ درصد در مصرف آب و انرژی شد. از نظر مصرف انرژی، نهاده کود شیمیایی با سهمی حدود ۴۴/۰ درصد بالاترین سهم از کل منابع انرژی به خود اختصاص داد. نتایج حاصل از اجرای سناریوهای کاهش موجودی آب نیز حاکی از آن است که کاهش ۳۰ درصدی موجودی آب، تولید کل، سودناخالص کل، مصرف انرژی و آب را به ترتیب حدود ۶/۰، ۵/۱، ۲ و ۲۱ درصد کاهش می­یابد. اما در مقابل بهره­وری­های آب و انرژی در سناریوهای مورد بررسی افزایش می­یابد. لذا می­توان گفت با اجرای الگوی کشت بهینه در منطقه دهلران ضمن کاهش مصرف آب و انرژی، به افزایش بهره­وری نیز دست یافت.که، می­تواند گام مهمی در زمینه پیشبرد اهداف منطقه باشد.

کلیدواژه ها:

بهره وری آب ، بهره وری انرژی ، دهلران ، مدل برنامه ریزی چند هدفه