بررسی تاثیر بیماری پوسیدگی فوزاریومی ریشه و طبق بر شاخص های ریختی چند ژنوتیپ پیاز خوراکی (Allium cepa L.)

گیاه پیاز (Allium cepa L.)،  به عنوان یکی از مهم ترین محصولات استراتژیک در صنایع غذایی جهان و دومین محصول پرمصرف صیفی پس از گوجه فرنگی، جایگاه ویژه ای در اقتصاد کشاورزی دارد. این گیاه به دلیل دارا بودن ترکیبات زیست فعال نظیر فلاونوئیدها و ترکیبات فنولی، علاوه بر ارزش غذایی، دارای خواص دارویی گسترده از جمله اثرات ضددیابتی، ضد میکروبی و محافظت کننده از سیستم قلبی-عروقی است. با این حال، تولید این محصول با چالش های جدی زیستی روبروست که در میان آن ها، بیماری های خاک زاد به ویژه پوسیدگی ریشه و طبق ناشی از قارچ فوزاریوم، به دلیل ماندگاری طولانی در خاک و کاهش شدید عملکرد، جدی ترین تهدید برای مزارع پیاز محسوب می شود. با توجه به محدودیت های مبارزه شیمیایی، شناسایی ژنوتیپ های مقاوم پایدارترین راهکار مقابله با این بحران است. لذا این تحقیق با هدف ارزیابی تنوع ژنتیکی و شناسایی ارقام متحمل به تنش های زیستی (به ویژه فوزاریوم) در بین توده های بومی و تجاری پیاز طراحی گردید.  در این راستا، ۱۰ ژنوتیپ شامل هشت توده بومی ایران و دو رقم خارجی در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در شرایط مزرعه و گلخانه مورد بررسی قرار گرفتند. ارزیابی ها بر اساس تغییرات شاخص های مورفولوژیک و اجزای عملکرد بذر در پاسخ به مایه زنی پاتوژن انجام شد. نتایج ارزیابی های مورفولوژیک نشان دهنده تفاوت معنی دار میان ارقام از نظر شاخص های رشد و میزان مقاومت بود. بر اساس یافته ها، بیماری فوزاریوم منجر به کاهش معنی دار تعداد برگ، طول برگ و تعداد ساقه در ارقام حساس گردید. همچنین، تحلیل های همبستگی نشان داد که صفات مورفولوژیک نظیر تعداد برگ و طول ساقه با میزان عملکرد بذر رابطه مستقیم دارند و می توانند به عنوان شاخص های گزینش در برنامه های اصلاحی برای معرفی ارقام مقاوم و باکیفیت به کشاورزان مورد استفاده قرار گیرند. در مجموع، نتایج این تحقیق نشان داد که واکنش ارقام بومی (مانند قرمز آذرشهر) نسبت به ارقام تجاری در برابر پاتوژن مطلوب تر بوده و پایداری شاخص های مورفولوژیک در آن ها بالاتر است.

کلیدواژه ها:

تنش زیستی ، توده های بومی پیاز قرمز ، عملکرد بذر ، مقاومت ژنتیکی