بررسی و تبیین هویت دینی فلسفه اشراق سهروردی

معارف دین اسلام در ایجاد و تکامل برخی از علوم اسلامی مانند تفسیر و کلام نقشی اساسی و مستقیم داشته؛ اما وجود این نقش در علومی همچون فلسفه اسلامی محل درنگ و معرکه آراء است که آیا فلسفه اسلامی دارای هویت دینی و نوآوری است یا صرفا تقلید و حاشیه نویسی فلسفه های یونانی است؟ سهروردی از مهم ترین فلاسفه صاحب مکتب در جریان فلسفه اسلامی است که از معارف دین اسلام به ویژه قرآن کریم به صورت گسترده در آثار فلسفی خویش بهره برده است. پژوهش حاضر به دنبال پاسخ به این مسئله است که آیا عقل فلسفی سهروردی علاوه بر فلسفه های یونانی از دین اسلام نیز استفاده نموده و حکمت اشراق متمایز از فلسفه های یونانی است و دارای هویت دینی نیز هست یا خیر؟ یافته های تحقیق نشان داد که حکمت اشراق دارای هویت دینی بوده و از فلسفه های یونانی عبور کرده است. نقش دین اسلام در زایش های فلسفی از منظر سهروردی عبارتند از: وارد نمودن اصطلاحات دینی به فلسفه اشراق؛ ارائه استشهاد و تاییدیه دینی بر روش برهانی؛ استفاده از روش نقلی در فلسفه اشراق؛ مسئله سازی دین اسلام برای عقل فلسفی سهروردی؛ ارائه تفسیر دینی از فلسفه های کهن توسط عقل فلسفی سهروردی؛ و نظریه پردازی متاثر از معارف دینی در فلسفه اشراق. حکمت اشراق دارای یک الگوی عقلی-دینی است که محور این الگو عبارت از «تکامل عقل فلسفی در سایه گفتگو با دین» است. الگو دارای هفت مولفه استفاده از منبع معرفتی دین (مولفه زمینه ای)؛ باروری زبان فلسفه اسلامی؛ اخذ رویکرد دینی؛ بکارگیری روش نقلی در تایید روش عقلی؛ مسئله سازی دین؛ ارائه تفسیر فلسفی-دینی؛ و نظریه پردازی فلسفی-دینی است. همچنین هویت دینی داشتن حکمت اشراق باعث نمی شود که یک فلسفه التقاطی یا کلام اسلامی باشد.

کلیدواژه ها:

هویت دینی ، زایش های فلسفی ، فلسفه اشراق ، فلسفه اسلامی ، سهروردی