سلسله مراتب افعال حسی در زبان فارسی: رویکردی رده شناختی

افعال، به ویژه افعال حسی، از ارکان بنیادین زبان در بازنمایی تجربه های انسانی و تفسیر و انتقال معنا به شمار می روند و بررسی روابط معنایی آن ها در زبان های مختلف، از موضوعات محوری پژوهش های معناشناسی و زبان شناسی شناختی محسوب می شود. پژوهش حاضر با رویکردی رده شناختی به بررسی سلسله مراتب افعال حسی در زبان فارسی می پردازد و هدف آن تحلیل جایگاه این افعال در چارچوب سلسله مراتب پیشنهادی ویبرگ (۱۹۸۳) است. این مطالعه از نوع توصیفی–تحلیلی است و داده های آن از کاربرد افعال حسی پایه شامل «دیدن»، «شنیدن»، «چشیدن»، «بوییدن» و «لمس کردن» در متون مختلف زبان فارسی استخراج شده اند. در مرحله ی نخست، افعال حسی پایه شناسایی و فهرست شدند و پس از تعیین افعال هدف، فرایند جست وجو و استخراج داده ها از پیکره ی زبانی انجام گرفت. سپس داده ها با روش تحلیل بسامدی و مقایسه ای مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج نشان می دهد که افعال مرتبط با حس بینایی در زبان فارسی از فراوانی بیشتری نسبت به سایر افعال حسی برخوردارند که این امر بیانگر برجستگی ادراک بصری در ساختار معنایی زبان فارسی است. با این حال، ترتیب نسبی دیگر حواس یکنواخت نیست و تفاوت هایی در جایگاه شنیدن، لامسه، چشایی و بویایی مشاهده می شود. همچنین مقایسه ی یافته ها با پژوهش های بین زبانی نشان می دهد که گرایش به برتری حس بینایی در زبان فارسی تا حدی با الگوهای جهانی همسو است، اما جایگاه نسبی دیگر حواس تحت تاثیر عوامل زبانی و فرهنگی تغییرپذیر است. یافته های این پژوهش می تواند مبنایی برای مطالعات تطبیقی میان زبانی، تحلیل های پیکره ای، طراحی منابع آموزشی و پژوهش های آینده در حوزه زبان شناسی شناختی فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

افعال حسی ، رده شناسی واژگانی ، سلسله مراتب رده شناسی ، تحلیل پیکره ای ، سلسله مراتب ویبرگ