ترکیبشیمیایی و گوارشپذیری آزمایشگاهی اندام هایهوایی پیاز سیلوشده با خرمای وازده، ملاس و اوره

سابقه و هدف: هنگام برداشت غده پیاز، اندام هوایی (بوته) آن به جز دربرخی موارد که بهوسیله گوسفندان چرامیشود معمولا کاربرد چندانی نداشته و در زمین رها میشود. باتوجه به تولید سالانه بیش از سهمیلیون و یک صد و پنجاه هزار تن پیاز در کشور و بهدنبال آن تولید شایان توجهی بوته پیاز، بهنظرمیرسد درصورت فرآوری مناسب و بهکارگیری آن در جیره دام، این فرآورده جانبی میتواند بخشی از نیاز دام را برآورده کند. بهدلیل رطوبت بالا و بهویژه کربوهیدرات محلول در آب پایین، سیلوکردن آن با چالشهایی روبروست. ازاینرو این پژوهش باهدف اندازهگیری ترکیبات شیمیایی و گوارشپذیری سیلوی اندام هوایی پیاز فراوریشده با اوره، ملاس و خرمای غیرخوراکی (وازده)، به روش تولید گاز انجام شد.مواد و روشها: اندامهای هوایی پیاز از مزارع شهرستان جیرفت، گردآوری و پس از پژمردهشدن، برای سیلوکردن به قطعات یک تا دو سانتیمتری خردشدند. بوتههای خردشده پیاز پس از آمیختن با اوره (در دو سطح ۵/۲ و ۵ درصد)، ملاس و خرمای وازده بدون هسته (هرکدام در دو سطح ۱۰ و ۱۵درصد)، درون کیسه های پلاستیکی سیلوشدند. کیسهها پس از ۶۰ روز بازشدند و بیدرنگ، pH سیلاژ اندازه گیریشد. ترکیباتشیمیایی شامل ماده خشک، ماده آلی، پروتئین خام، الیاف نامحلول در شوینده خنثی، الیاف نامحلول در شوینده اسیدی، غلظت کربوهیدراتهای محلول و نیتروژن آمونیاکی نمونهها اندازهگیری شد. برای اندازهگیری گوارشپذیری آزمایشگاهی روش تولید گاز بهکاررفت و فراسنجههای تخمیر شامل گوارشپذیری ماده آلی، انرژی قابلسوختوساز، انرژی خالص شیردهی و اسیدهای کوتاهزنجیره هریک از تیمارها برآورد شدند.یافتهها: ماده خشک با افزودن هر سه افزودنی نسبت به سیلوی بدون افزودنی افزایش و الیاف نامحلول در شوینده خنثی کاهش یافت. ماده آلی در سیلوهای دارای اوره و ملاس بیشتر و در سیلوهای دارای خرمای وازده نسبت به شاهد کمتر بود. پروتئین خام، تنها در سیلوهای دارای اوره (۰۹/۱۷درصد) از سیلوی شاهد (۲۸/۸درصد) بیشتر بود و چربی خام، فقط با افزودن خرمای وازده افزایش یافت (۰۵/۰P<). الیاف نامحلول در شوینده اسیدی تحت تاثیر افزودن اوره و خرمای وازده قرار نگرفت (۰۵/۰P>)؛ ولی در سیلوهای دارای ملاس (۴۰/۱۵ درصد) از سیلوی شاهد (۱۳/۲۴ درصد) بهگونه معنیداری بیشتر بود. افزودن خرمای وازده و ملاس به سیلو، افزایش کربوهیدراتهای محلول و کاهش pH و نیتروژن آمونیاکی را درپیداشت (۰۵/۰P<). افزودن خرمای وازده و اوره تاثیر معنیداری بر پایداری هوازی نداشت؛ ولی پایداری هوازی در سیلوهای دارای ملاس (۴۸ ساعت) بیشتر از تیمار شاهد (۴۴ ساعت) بود (۰۵/۰P>). یافتههای آزمایش تولید گاز نشان داد که افزودن ملاس به سیلاژ باعث افزایش میزان گاز تولیدی نسبت به تیمار شاهد و افزودن اوره، باعث کاهش گاز تولیدی نسبت به تیمار شاهد شد (۰۵/۰P<) درحالیکه افزودن خرمای وازده به سیلاژ بوته پیاز، تاثیر معنیداری براین فراسنجه نداشت. پتانسیل تولید گاز تنها با افزودن ۱۵ درصد ملاس به سیلو افزایش یافت و افزودن ملاس و خرمای وازده، ثابت نرخ تولید گاز را نسبت به تیمار شاهد افزایش و افزودن اوره این فراسنجه را کاهش داد (۰۵/۰P<). انرژی قابلسوختوساز و درصد گوارشپذیری ماده آلی در سیلوهای دارای ملاس (به ترتیب ۸۸/۸ مگاژول بر کیلوگرم و ۰۹/۶۰درصد) و خرمای وازده (به ترتیب ۸۷/۸ مگاژول بر کیلوگرم و ۱۲/۵۰درصد) از سیلوی بدون افزودنی (به ترتیب ۰۸/۸ مگاژول بر کیلوگرم و ۹۳/۵۴درصد) بیشتر بود (۰۵/۰P<). اسیدهای چرب کوتاهزنجیره و انرژی خالص شیردهی تنها با افزودن ملاس (به ترتیب ۹۹/۰ میلیمول و ۱۳/۵ مگاژول بر کیلوگرم) از شاهد (به ترتیب ۸۷/۰ میلیمول و ۴۷/۴ مگاژول بر کیلوگرم) بیشتر بود (۰۵/۰P<).نتیجهگیری: افزودن ملاس و خرمای وازده به سیلاژ اندام هوایی پیاز، با بهبود تخمیر، کاهش الیاف و افزایش گوارش پذیری، کیفیت تغذیه ای سیلاژ را افزایش داد؛ درحالیکه افزودن اوره به تنهایی چنین تاثیری بر کیفیت سیلاژ نداشت؛ بنابراین، بهکارگیری ملاس و خرمای وازده بهعنوان راهکاری موثر در افزایش ارزش غذایی پسماند پیاز در تغذیه دام قابل توصیه است

کلیدواژه ها:

آزمون تولید گاز ، افزودنیهای سیلاژ ، اندام های هوایی پیاز ، پایداری هوازی