بازنمایی معلولیت کودکان در سینما (مطالعه موردی: فیلم «زمانی برای دوست داشتن»

رسانه در جایگاه ابزاری فرهنگی و اجتماعی مهم در برساخت اجتماعی واقعیت است که در سال های اخیر کوشیده است مشکلات مربوط به بازنمایی معلولیت را برطرف کند. سینما نیز عنصری از این مجموعه است که به سمت ساخت فیلم هایی با سوژگان معلولیت حرکت کرده است. با این وجود، مسئله قابل توجه آن است که سینما چه تصویری از معلولیت به ویژه معلولیت کودکان ترسیم کرده است؟ این مقاله درصدد است مولفه های اجتماعی - فرهنگی معلولیت کودک را در فیلم سینمایی «زمانی برای دوست داشتن» تحلیل و بررسی کند. چارچوب نظری پژوهش بر مبنای نظریه گفتمان لاکلا و موفه است که با تاکید بر دال مرکزی، دال های شناور و برساخت هویت در دل روابط قدرت، امکان تحلیل نظام معنایی بازنمایی معلولیت را فراهم می آورد. در سطح روش شناسی نیز از رویکرد تحلیل گفتمان بهره گرفته شده است؛ بدین منظور، متن کامل مکالمه های فیلم گردآوری، داده ها کدگذاری و دال های مرکزی و شناور استخراج شدند. یافته ها نشان می دهد گفتمان فیلم «زمانی برای دوست داشتن» حول دال مرکزی «معلولیت کودک» و دال های شناوری همچون «طبقه متوسط جامعه»، «طرد از خانواده»، «عصبانیت»، «خشونت»، «فداکاری» و «پنهان کاری» انسجام یافته است. در این فیلم دو نظم گفتمانی مسلط شناسایی شد: گفتمان خشونت و گفتمان طرد اجتماعی. نتایج پژوهش بیان می کند بازنمایی معلولیت در این فیلم، ضمن بازتولید برخی کلیشه های فرهنگی، ظرفیت ایجاد آگاهی عمومی و تغییر نگرش درباره وضعیت کودکان معلول را نیز فراهم می آورد؛ امری که می تواند برای سیاست گذاری فرهنگی و تولیدات سینمایی آتی راهگشا باشد.