برنامه ریزی پیراشهری از منظر چشم انداز تحلیلی بر تحولات فضایی کلان شهر شیراز

گسترش شتابان شهرنشینی در دهه های اخیر نواحی پیراشهری را به عرصه ای پیچیده و پویا از تعامل میان نیروهای شهری و روستایی تبدیل کرده است. مدیریت این فضاهای گذار که با ترکیبی ناهمگون از کاربری های کشاورزی، سکونتگاه های غیررسمی و توسعه های برنامه ریزی شده مشخص می شوند، به چالشی اساسی در برنامه ریزی شهری معاصر بدل گشته است. با تاکید بر سه وجه معرفت شناختی چشم انداز شامل یکپارچه سازی، ریخت زایی و ارزش اجتماعی، چارچوب نظری برای مواجهه با این پیچیدگی وجود دارد. پژوهش حاضر با بهره گیری از این چارچوب به تحلیل تجربه زیسته کلان شهر شیراز می پردازد و نشان می دهد که چگونه فروکاستن وجوه ریخت زایی و ارزش اجتماعی چشم انداز به نفع رویکردهای صرفا کارکردی و مبتنی بر ارزش اقتصادی، زمین به گسست ساختاری در منظر پیراشهری این شهر انجامیده است. یافته های پژوهش سه الگوی غالب را آشکار می سازد، نخست گسترش پراکنده رویی شهری در محورهای شمال غرب و جنوب شرق که به الحاق باغات و اراضی کشاورزی انجامیده؛ دوم دگرگونی باغات قصرالدشت تحت تاثیر گفتمان نولیبرالی و تبدیل آنها از فضاهای زیستی-تولیدی به کالاهای سرمایه ای و سوم شکل گیری جزایر حرارتی ناشی از جایگزینی سطوح نفوذپذیر با بافت های متراکم و کم پوشش گیاهی. مقاله نتیجه می گیرد که بازیابی وجوه ریخت زایی و ارزش اجتماعی چشم انداز در سیاست های توسعه شهری شرط تحقق پیوستگی فضایی، تاریخی و پایداری زیست محیطی در کلان شهر شیراز است.

کلیدواژه ها:

برنامه ریزی ، پیراشهری ، چشم انداز ، ریخت زایی ، کلان شهر ، شیراز ، باغات قصرالدشت