سیستم خود تنظیم فضایی فرااحساسی (SRF) چارچوبی برای طراحی واکنش گر عصبی و تعادل فضایی احساسی در محیط های داخلی

در محیط های ساخته شده ی امروز طراحی فضاهای داخلی اغلب بر عملکرد فیزیکی تمرکز دارد و نیازهای احساسی و شناختی انسان را نادیده می گیرد. این پژوهش سیستم SRF (Self-Regulating Foresight) را معرفی می کند؛ چارچوبی خودتنظیم که با بهره گیری از شاخص SEE تعادل فضایی احساسی سه بعد اصلی طراحی - نور، هندسه و متریال - را متناسب با وضعیت هیجانی و شناختی کاربران تنظیم می کند. روش پژوهش بر پایه ی تلفیق معماری واکنش گر عصبی، طراحی زیست محیطی و نظریه واگ (Polyvagal Theory) است؛ نظریه ای در علوم اعصاب درباره ی تنظیم هیجان و احساس ایمنی از طریق عصب واگ. مدل پارامتریک در محیط Rhino/Grasshopper توسعه یافته و شبیه سازی ها نشان دادند که هماهنگی پویا میان نور، فرم و متریال باعث کاهش تنش ذهنی، افزایش حضور آگاهانه و تقویت احساس امنیت و کفایت نفس می شود. یافته ها بیانگر آن است که SRF می تواند محیط داخلی را از یک فضای منفعل به سامانه های فعال و واکنش گر نسبت به احساس انسان تبدیل کند. بازآفرینی الگوی «مادر امن» در ساختار، فضای حس، مراقبت، آرامش و حمایت را در سطح ناخودآگاه فعال می سازد. شاخص SEE امکان سنجش کمی و تکرارپذیر اثر فضا بر تجربه ی انسانی را فراهم کرده و مبنایی برای طراحی محیط های داخلی هوشمند، شفابخش و آگاه از احساس ایجاد می کند. رویکرد این پژوهش پیش نگر است و قابلیت توسعه ی نظریه و سامانه ی SRF به مقیاس های زیرساختی و شهری را در افق آینده در نظر می گیرد. SRF در شرایط فعلی جامعه ایران که با افزایش فشارهای روانی، استرس شهری و فرسودگی شغلی مواجه است، چنین سیستمی می تواند نقش موثری در ارتقای سلامت روان و بهبود کیفیت محیط های داخلی ایفا کند. پیاده سازی فضاهای درمانی، آموزشی و کاری می تواند با کاهش تنش ذهنی، افزایش بهره وری و ارتقای احساس امنیت، اثرات اقتصادی و اجتماعی قابل توجهی ایجاد کند.

کلیدواژه ها:

SEE ، SR ، معماری واکنش گر ، عصبی ، طراحی زیست محیطی ، نظریه واگ ، تنظیم احساسی ، سلامت روان