تحلیل نقش باورهای غالی قزلباشان در فرآیند دولت سازی صفوی در عصر شاه اسماعیل اول

این پژوهش با هدف تحلیل و بررسی نقش باورهای غالی قزلباشان در فرآیند دولت سازی صفوی، به بررسی باورها و کنش های نظامی، سیاسی و مذهبی آنان در عصر شاه اسماعیل اول می پردازد. قزلباشان که عمدتا از طوایف ترک تبار آناتولی و قفقاز تشکیل شده بودند، شاه اسماعیل را موجودی فرابشری، نائب امام عصر و مرشد کامل دانستند. این تلقی، زمینه ساز نوعی وفاداری و فدا شدن بی قید و شرط شد که در تثبیت قدرت صفوی، اعلام شیعه دوازده امامی و نبردی گسترده با مخالفان نقش محوری ایفا کرد. روش تحقیق، تاریخی-تحلیلی و مبتنی بر مطالعه منابع دست اول چون تواریخ صفوی، اسناد تاریخی و سفرنامه های اروپایی و خارجی است. داده ها و یافته های موجود نشان دهنده نوعی رابطه مراد و مریدی میان شاه اسماعیل و قزلباشان است که ضمن تامین مشروعیت مذهبی و انسجام سیاسی، به خشونت گسترده، افراط گرایی آیینی و حذف فیزیکی مخالفان منجر شد. همچنین شکست شاه اسماعیل یکم در نبرد چالدران و مقابل سپاه ینی چری عثمانی به از میان رفتن کاریزمای الهی شاه انجامید و ساختار قدرت صفوی را با بحران مواجه کرد. نتیجه پژوهش حاکی از آن است که قزلباشان، نیروهای دولت ساز با پشتوانه ایدئولوژیک، یکی از ارکان بنیادین در شکل گیری و تثبیت دولت صفوی بودند اما پیوند عمیق و افراطی میان عقاید مذهبی و کنش نظامی آنان در درازمدت به بروز چالش های سیاسی، بحران های نظامی درونی و فروپاشی تدریجی ساختار مرشدمحور حکومت انجامید.

کلیدواژه ها:

عقاید غالی ، قزلباش ، شاه اسماعیل ، صفوی