موجهه بودن اضطرار ناشی از رفتار اضطراری در قانون مجازات اسلامی

قانونگذار در ماده ۱۵۲ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ اضطرار را یکی از علل موجهه جرم بشمار آورده است. یکی از شرایط مهم تمسک به اضطرار به مثابه عامل موجهه جرم این است که شخص خطر را عمدا ایجاد نکرده باشد. اشتراط این شرط در فرضی که شخصی بخواهد عمدا خطری را ایجاد نماید و با سوءاستفاده از ظرفیت قانونی مذکور، یک رفتار ناقض قانون انجام دهد، بسیار منطقی و قابل درک به نظر می رسد. همانند اینکه شخصی خود تعمدا سیل بند را کنار زند تا سیل خروشان جاری شود و آنگاه با تمسک به این وضعیت بغرنج، اقدامی ناقض قانونی همانند تخریب منزل دیگری انجام دهد. اما وضعیت هایی وجود دارد که گرچه شخص عمدا زمینه ایجاد خطر را ایجاد کرده اما منطقا نباید وی را مشمول مجازات دانست؛ همانند اینکه شخصی به واسطه ی شرایطی که در آن قرار گرفته، ناگزیر می شود اقدامی انجام دهد که این اقدام نهایتا به ایجاد خطر منتهی می شود. آیا حقیقتا می توان از چنین شخصی امکان استفاده از ظرفیت قانونی اضطرار را سلب نمود؟ پاسخ به این پرسش با روشی توصیفی و تحلیلی در این نوشتار ارائه خواهد شد و روشن می شود که منطقا این موارد به واسطه اشتراط شرط مذکور نباید خارج از حوزه اضطرار مشروع دیده شوند.

کلیدواژه ها:

اضطرار ، تعمدی بودن ، خطر ، قریب الوقوع ، محتمل.