نقش کفشدوزک های شکارگر در کنترل بیولوژیک آفات

کنترل بیولوژیک به معنای استفاده از دشمنان طبیعی برای کاهش جمعیت آفات یکی از پایه های کشاورزی پایدار است. تاریخچه استفاده علمی از این روش به اواخر قرن نوزدهم بازمی گردد زمانی که برای نخستین بار کفشدوزک استرالیایی Vedalia cardinalis در سال های ۱۸۸۸-۱۸۸۹ برای مقابله با شپشک استرالیایی در کالیفرنیا به کار گرفته شد و موفقیتی چشمگیر را رقم زد این تجربه نه تنها نقطه عطفی در تاریخ مبارزه بیولوژیک بود بلکه الهام بخش بسیاری از برنامه های کنترل آفات در سراسر جهان شد. در ایران نیز نخستین گام ها در زمینه کنترل بیولوژیک با ورود همین کفشدوزک در سال ۱۳۱۰ و رهاسازی آن در باغات مرکبات شمال کشور برداشته شد. کفشدوزک ها با تغذیه از آفات مهمی چون شته ها، پسیل ها، شپشک ها، کنه ها و تخم حشرات به صورت طبیعی جمعیت این آفات را تنظیم می کنند. تاکنون بیش از ۶۰۰۰ گونه کفشدوزک در جهان شناسایی شده اند که تنها حدود ۱۰ درصد آن ها گیاهخوار و جزو آفات می شوند و مابقی گونه ها شکارگر هستند. ویژگی هایی چون جثه کوچک، قدرت جستجوگری بالا، توانایی تولید مثل سریع و طیف میزبانی وسیع آن ها را به عوامل موثر کنترل بیولوژیک در شرایط گلخانه ای و مزرعه ای تبدیل کرده است. با این حال، استفاده از گونه های غیربومی برای کنترل آفات می تواند پیامدهای ناخواسته به همراه داشته باشد از جمله رقابت با گونه های بومی، تغییر تعادل اکولوژیک و حتی کاهش جمعیت کفشدوزک های محلی. از این رو امروزه تاکید فراوانی بر استفاده از گونه های بومی، ارزیابی دقیق اثرات جانبی آفت کش ها و علف کش ها بر دشمنان طبیعی و نیز تلفیق روش های کنترل بیولوژیک با سایر راهکارهای مدیریت تلفیقی آفات وجود دارد. این مقاله با هدف مرور نقش کفشدوزک ها در کنترل بیولوژیک چند نمونه از آفات گیاهی، بررسی چالش های پیش رو و ارائه راهکارهای عملی برای استفاده پایدار از این شکارگران مفید تهیه شده است.

کلیدواژه ها:

آفات ، کنترل بیولوژیک ، کفشدوزک ، مدیریت تلفیقی