بررسی تطبیقی ابزارهای الزام آور و غیرالزام آور در نظام حقوقی بین المللی مقابله با آلودگی پلاستیکی دریایی

آلودگی پلاستیکی در دریاها به یکی از چالش های زیست محیطی جهانی بدل شده که پیامدهای گسترده ای برای اکوسیستم های دریایی، سلامت انسان و اقتصاد جهانی دارد. نظام حقوقی بین المللی در مواجهه با این بحران، از مجموعه ای از ابزارهای الزام آور و غیرالزام آور بهره می برد که هر یک نقش متفاوتی در تنظیم رفتار دولت ها و سایر بازیگران ایفا می کنند. هدف اصلی این مقاله، تحلیل تطبیقی کارآمدی و محدودیت های این دو دسته از ابزارها در مقابله با آلودگی پلاستیکی دریایی است. مساله اصلی تحقیق آن است که آیا ابزارهای غیرالزام آور، با وجود فقدان ضمانت اجرا، می توانند به اندازه ی اسناد الزام آور در تغییر رفتار دولت ها موثر باشند؟ فرضیه ی مقاله بر این مبناست که ابزارهای غیرالزام آور، به ویژه در زمینه ی ایجاد اجماع جهانی و تسهیل همکاری های بین المللی، نقش مکملی برای اسناد الزام آور ایفا می کنند و در برخی موارد حتی از انعطاف پذیری و نفوذ بیشتری برخوردارند. یافته های تحقیق نشان می دهد که در حالی که اسناد الزام آور مانند کنوانسیون MARPOL و UNCLOS چارچوب های حقوقی مشخصی برای کنترل آلودگی دریایی ارائه می دهند، ابزارهای غیرالزام آور نظیر قطعنامه های مجمع عمومی سازمان ملل، اعلامیه های سیاسی و دستورکارهای داوطلبانه، در ارتقاء آگاهی، تسهیل همکاری های منطقه ای و شکل دهی به هنجارهای رفتاری نقش موثری دارند. با این حال، نبود ضمانت اجرایی و وابستگی به اراده ی سیاسی دولت ها، کارآمدی این ابزارها را محدود می سازد. مقاله در پایان پیشنهاداتی برای تقویت پیوند میان این دو دسته ابزار و ارتقاء حکمرانی جهانی در حوزه ی آلودگی پلاستیکی ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

آلودگی پلاستیکی دریایی ، حقوق بین الملل محیط زیست ، اسناد الزام آور ، ابزارهای غیرالزام آور ، حکمرانی جهانی ، قطعنامه های سازمان ملل