مروری بر وضعیت مدیریت پسماندهای الکترونیکی در صنایع در راستای اهداف توسعه پایدار

هدف و زمینه: رشد روزافزون فناوری های دیجیتال و افزایش مصرف تجهیزات الکترونیکی سبب شکل گیری یکی از سریع ترین جریان های پسماند در جهان با عنوان پسماندهای الکترونیکی شده است. این نوع پسماندها، در عین دارا بودن ترکیبات خطرناک برای محیط زیست و سلامت انسان، حاوی فلزات گران بها و مواد قابل بازیافت هستند که در چارچوب توسعه پایدار می توانند منبع ارزشمندی برای اقتصاد چرخشی محسوب شوند. هدف این پژوهش، بررسی وضعیت جهانی و ملی مدیریت پسماندهای الکترونیکی با تاکید بر ایران و تحلیل چالش ها، فرصت ها و راهبردهای تحقق حکمرانی سبز در این حوزه است. روش کار: این مطالعه به روش مروری–تحلیلی انجام شده و با بررسی بیش از ۳۰ منبع علمی بین المللی به تحلیل تطبیقی وضعیت مدیریت پسماندهای الکترونیکی در کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه پرداخته است. علاوه بر داده های جهانی، اطلاعات و اسناد رسمی ایران از جمله گزارش های سازمان حفاظت محیط زیست و وزارت صمت نیز مورد بررسی قرار گرفته اند. یافته ها: نتایج نشان می دهد که میانگین جهانی بازیافت رسمی پسماندهای الکترونیکی حدود ۲۲ درصد است، در حالی که در ایران و سایر کشورهای آسیای غربی این رقم کمتر از پنج درصد است. ضعف زیرساخت های فنی، نبود سیاست های الزام آور، فعالیت بخش غیررسمی و آگاهی پایین عمومی از چالش های اصلی شناسایی شده اند. در مقابل، فرصت هایی چون ارزش اقتصادی فلزات موجود در پسماند، توسعه صنایع بازیافت فناورانه و اشتغال زایی گسترده در چارچوب اقتصاد چرخشی قابل توجه است. نتیجه گیری: برای دستیابی به مدیریت پایدار پسماندهای الکترونیکی در ایران، اجرای سیاست های «مسئولیت توسعه یافته تولیدکننده (EPR)»، ایجاد مراکز بازیافت صنعتی، ارتقای فناوری های بومی و ترویج فرهنگ مصرف پایدار ضروری است. هم افزایی دولت، صنعت و جامعه مدنی در کنار همکاری های بین المللی می تواند مسیر تحقق اهداف توسعه پایدار (SDG ۱۲ و SDG ۱۳) و حرکت به سوی حکمرانی سبز را هموار سازد.

کلیدواژه ها:

پسماندهای الکترونیکی ، بازیافت ، توسعه پایدار ، اقتصاد چرخشی ، حکمرانی سبز ، مسئولیت تولیدکننده