تحلیل روند فصلی دامنه نوسان روزانه دما (DTR) و مولفه های آن در مراکز استان های ایران

هدف و زمینه: دامنه نوسان روزانه دما (DTR)، که شاخصی کلیدی در تغییرات اقلیمی است، در سطح جهانی روندی کاهشی (ناشی از گرمایش نامتقارن شبانه) را نشان می دهد. این پدیده که بر بخش هایی مختلفی چون انرژی، کشاورزی و سلامت جامعه اثرگذار است، در ایران به دلیل شهرنشینی سریع، مستعد مطالعه دقیق تر است. با این حال، پژوهش های پیشین در ایران دارای محدودیت مقیاس (عدم پوشش ملی) و تحلیل عدم تفکیک سهم دمای حداقل و حداکثر و همچنین ارزیابی فصلی بوده اند. روش کار: این پژوهش از داده های بازتحلیلی ERA۵-Land برای ۳۱ مرکز استان ایران در دوره زمانی ۱۹۸۱ تا ۲۰۲۳ (۱۳۶۰ تا ۱۴۰۱) استفاده می کند. دوره آماری به دو بازه مساوی ۲۱ ساله (۱۳۶۰-۱۳۸۰ و ۱۳۸۱-۱۴۰۱) تقسیم شد. روندهای فصلی (تابستان و زمستان) برای شاخص های مختلف شامل DTR، دمای مینیمم و دمای ماکزیمم در هر بازه و با استفاده از آزمون ناپارامتری من-کندال و برآوردگر شیب تیل-سن ارزیابی گردید. یافته ها: تحلیل روندها در هر دو دوره حاکی از آن بود که دمای ماکزیمم سریع تر از مینیمم افزایش یافته است؛ این گرمایش نامتقارن روزانه، عامل روند افزایشی DTR بوده است. در فصل زمستان، الگو متفاوت بود؛ در بازه اول افزایش شدیدتر دمای ماکزیمم نسبت به مینیمم منجر به روند افزایشی معنادار DTR (به ویژه در شمال کشور) شد. اما در بازه دوم، روند افزایش دمای مینیمم و ماکزیمم تقریبا برابر بود که منجر به عدم تغییر معنادار در DTR گردید. نتیجه گیری: برخلاف روند کاهشی جهانی، نتایج در مراکز استان های ایران نشان دهنده الگوی متفاوتی است. در فصل تابستان طی هر دو دوره، و در فصل زمستان طی دوره اول DTR روند افزایشی داشته است که عامل اصلی این پدیده، گرمایش نامتقارن از نوع افزایش شدیدتر دمای روز نسبت به دمای شب بوده است.

کلیدواژه ها:

دامنه نوسان روزانه دما ، تغییر اقلیم ، گرمایش نامتقارن ، ERA۵-Land