بررسی سازوکارهای شناختی- رفتاری تصمیم گیری ناایمن در صنایع پرخطر

تصمیم گیری ناایمن در صنایع پرخطر همچون معدن، انرژی و حمل ونقل، علی رغم پیشرفت های مهندسی ایمنی، نقش عمده ای در وقوع حوادث فاجعه بار دارد. این پژوهش با هدف توسعه چارچوبی یکپارچه برای تبیین چگونگی تبدیل سوگیری های شناختی به رفتار ناایمن عملیاتی، با بهره گیری از روش فراترکیب و تحلیل نظام مند ۲۲ مطالعه منتخب انجام شده است. یافته ها نشان می دهد که بیش اطمینانی و سوگیری وضع موجود، به ترتیب بیش از %۴۰ و %۳۵ واریانس رفتار ناایمن را در صنایع نفت، گاز و معدن تبیین می کنند. محرک های موقعیتی (فشار زمانی، خستگی ذهنی) و سازمانی (سیستم های پاداش تولیدمحور، روایت مرجع پرسش ناپذیر) از طریق مکانیسم های عصب شناختی واسطه ای شامل کاهش فعالیت قشر پیشانی جانبی (%۳۷)، افزایش فعالیت آمیگدال (%۴۵) و کاهش دامنه P۳۰۰ (%۲۸)، غلبه سیستم پردازش ۱ (تفکر شهودی) را تسهیل کرده و به کوتاه سازی رویه، کار همزمان و پذیرش آگاهانه ریسک منجر می شوند. پدیده «نابینایی سازمانی مرکب» که در فاجعه معدن پیک ریور مستند شده، نشان می دهد تلفیق سوگیری های شناختی با روایت مرجع بالا به پایین، هرگونه داده ناهمخوان را طرد کرده و زمینه ساز فاجعه می گردد. چارچوب پیشنهادی با پوشش همزمان حلقه های بازخورد عادی سازی خطر و تایید سازمانی، مدلی آزمون پذیر برای پیش بینی زنجیره «محرک زمینه ای ← فعال سازی سوگیری ← تغییرات عصب شناختی ← رفتار ناایمن» ارائه می دهد که می تواند مبنایی برای طراحی مداخلات موثر در مدیریت ایمنی صنایع پرخطر قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

خطای انسانی ، سوگیری های شناختی ، تصمیم گیری ناایمن ، صنایع پرخطر