طراحی چارچوب مکان یابی بهینه برای پناهگاه های شهری چندمنظوره: ادغام روش AHP با رویکرد پدافند غیرعامل و کاربری های فرهنگی–هنری

افزایش مخاطرات طبیعی و انسان ساخت، شهرها را با چالش های جدی در حوزه تاب آوری، مدیریت بحران و حفاظت از شهروندان مواجه کرده است. در این میان، پناهگاه های شهری چندمنظوره به عنوان فضاهایی که در شرایط عادی نقش فرهنگی–اجتماعی داشته و در شرایط بحران به پناهگاه و مرکز امداد تبدیل می شوند، جایگاه ویژه ای در برنامه ریزی و طراحی شهری یافته اند. از سوی دیگر، پدافند غیرعامل به عنوان رویکردی پیش دستانه و کم هزینه برای کاهش آسیب پذیری زیرساخت ها و جمعیت شهری، ضرورت توجه به اصول مکانی و کالبدی را در طراحی این فضاها دوچندان می کند. پژوهش حاضر با هدف طراحی یک چارچوب مکان یابی بهینه برای پناهگاه های شهری چندمنظوره، به ادغام روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP) با اصول و شاخص های پدافند غیرعامل و کاربری های فرهنگی–هنری می پردازد. در این چارچوب، ابتدا معیارها و زیرمعیارهای موثر در مکان یابی پناهگاه های چندمنظوره استخراج شده سپس با استفاده از روش AHP و مقایسه زوجی، وزن نسبی معیارها توسط خبرگان تعیین و در قالب یک مدل تصمیم گیری چندمعیاره برای انتخاب مکان های بهینه به کار گرفته شد. نتایج تئوریک و تحلیلی پژوهش نشان می دهد که ترکیب اصول پدافند غیرعامل با کاربری های فرهنگی–هنری، ضمن ارتقای سطح ایمنی و تاب آوری شهر، می تواند به افزایش کیفیت زندگی، تقویت هویت شهری و ارتقای سرمایه اجتماعی منجر شود. همچنین، استفاده از AHP این امکان را فراهم می کند که تعارضات میان معیارهای مختلف (مانند امنیت در برابر دسترسی پذیری، و کارایی حمل ونقل در برابر ملاحظات کالبدی) به صورت ساختارمند تحلیل شده و تصمیم گیری بر پایه وزن دهی شفاف و قابل دفاع صورت گیرد. چارچوب پیشنهادی، به عنوان مدلی قابل تعمیم، می تواند توسط برنامه ریزان شهری، معماران و مدیران بحران برای مکان یابی بهینه پناهگاه های چندمنظوره در شهرهای مختلف ایران به کار گرفته شود.

کلیدواژه ها:

پناهگاه شهری چندمنظوره ، پدافند غیرعامل ، مکان یابی بهینه ، تحلیل سلسله مراتبی (AHP) ، کاربری فرهنگی–هنری ، تاب آوری شهری