نقش معماری منظر در ارتقای احساس امنیت فضاهای عمومی شهری طی شبانه روز: مرور نظام مند روایتی

احساس امنیت در فضاهای عمومی شهری، پیش شرط حضورپذیری و تداوم زندگی شهری است و لزوما با میزان جرم ثبت شده هم خوانی ندارد. هدف این مقاله روشن کردن نقش معماری منظر در ارتقای امنیت ادراک شده در فضاهای عمومی، با تمرکز بر تفاوت های روز و شب و امکان بومی سازی در زمینه های فرهنگی متفاوت است. پژوهش به شیوه مرور ادبیات «نظام مند–روایتی» انجام شد؛ منابع فارسی و انگلیسی با خوشه های کلیدواژه مرتبط با فضای عمومی، امنیت ادراک شده/ترس از جرم، معماری منظر و شبانه روزی بودن جست وجو و پس از غربالگری مرحله ای، یافته ها به دلیل ناهمگونی شاخص ها به صورت تماتیک سنتز شدند. نتایج نشان می دهد مولفه های منظری به طور مستقیم «امنیت» تولید نمی کنند، بلکه از مسیر سازوکارهای ادراکی–رفتاری عمل می کنند: افزایش خوانایی و کاهش ابهام، کنترل پنهان شدگی و نقاط کور، تقویت نظارت طبیعی از طریق حضورپذیری، و ارسال نشانه های مراقبت و نظم با نگهداشت. همچنین مشخص شد شب، صرفا کاهش روشنایی نیست و می تواند برداشت کاربران از فضا را بازتعریف کند؛ بنابراین نورپردازی، مدیریت سایه ها و نگهداشت در ساعات شب وزن بیشتری می یابد. بر پایه این نتایج، چارچوبی پیشنهادی ارائه می شود که «اهرم های طراحی و مدیریت منظر» را به «سازوکارهای میانجی ادراکی–رفتاری» و سپس به پیامدهای امنیت ادراک شده در روز/شب پیوند می دهد و در عین حال، نقش فرهنگ و ریتم زیست شبانه روزی شهر را برای بومی سازی راهبردهای طراحی وارد مدل می کند.

کلیدواژه ها:

امنیت ادراک شده ، معماری منظر ، فضاهای عمومی شهری ، نورپردازی شب ، پوشش گیاهی ، CPTED