پیامدهای اجتماعی، اقتصادی و کالبدی سیاست های توسعه در مناطق مرزی خراسان جنوبی

مناطق مرزی کشور، به ویژه در شرق ایران، به دلیل موقعیت ژئوپلتیکی، فاصله از مراکز تصمیم گیری، کمبود زیرساخت ها و ضعف سرمایه گذاری های پایدار، همواره با چالش های توسعه ای متعددی روبه رو بوده اند. استان خراسان جنوبی به عنوان یکی از گسترده ترین مناطق مرزی با کشور افغانستان، از نمونه های شاخص چنین نواحی است که سیاست های توسعه در آن طی دهه های اخیر با هدف افزایش امنیت، ایجاد اشتغال و کاهش فقر اجرا شده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی و تبیین پیامدهای اجتماعی و اقتصادی سیاست های توسعه در مناطق مرزی خراسان جنوبی با استفاده از رویکرد نظریه داده بنیاد و بهره گیری از روش های کیفی(مطالعات اسنادی، مصاحبه با خبرگان محلی و تحلیل محتوای سیاست ها) انجام شده است. نتایج نشان می دهد سیاست های اعمال شده در این مناطق عمدتا در سه بعد اقتصادی، اجتماعی و کالبدی قابل طبقه بندی اند. در بعد اقتصادی، ایجاد بازارچه های مرزی، توسعه تجارت خرد، و تقویت حمل ونقل مرزی از مهم ترین اقدامات بوده اند؛ در بعد اجتماعی، ارتقای سطح آموزش، مهارت آموزی و کاهش مهاجرت معکوس مورد توجه قرار گرفته است؛ و در بعد کالبدی، توسعه خدمات شهری، امکانات رفاهی و زیرساخت های ارتباطی از جمله سیاست های محوری به شمار می رود. تحلیل داده ها بیانگر آن است که عوامل علی شامل (اشتغال زایی، مهاجرت معکوس، امنیت پایدار)، عوامل زمینه ای شامل (حمل ونقل، امکانات رفاهی، توسعه شهری) و عوامل مداخله گر (اعتماد اجتماعی، آموزش و تحصیلات) در شکل گیری مقوله ی محوری «توسعه ی اقتصادی–اجتماعی–کالبدی» نقش اساسی ایفا کرده اند. با وجود بهبود نسبی شاخص های امنیت و اشتغال در استان، نتایج پژوهش نشان می دهد که سیاست های توسعه در این مناطق هنوز از انسجام نهادی، برنامه ریزی یکپارچه و مشارکت اجتماعی کافی برخوردار نیستند. در نهایت، پژوهش بر ضرورت بازنگری در راهبردهای توسعه مرزی و اتخاذ سیاست های چندبعدی و مشارکتی برای تحقق توسعه پایدار در استان خراسان جنوبی تاکید می نماید.

کلیدواژه ها:

پیامدها ، سیاست های توسعه ، نظریه داده بنیاد ، مناطق مرزی ، منطقه خراسان جنوبی