تبیین چارچوب نظری طراحی منظر شهری با رویکرد ارتقای پیاده مداری

رشد فزاینده ی شهرنشینی در دهه های اخیر، سیمای شهرها را از نظر کالبدی، اجتماعی و ادراکی دگرگون ساخته است. گسترش فضاهای خودرومحور و تمرکز فعالیت ها در محورهای حمل ونقل، حضور انسان در فضاهای شهری را کاهش داده و به افت سرزندگی، کاهش تعاملات اجتماعی و گسست پیوندهای ادراکی میان انسان و محیط انجامیده است. در واکنش به این روند، گفتمان های نوین طراحی شهری بر بازگشت به مقیاس انسانی و بازتعریف تجربه ی زیسته ی شهروندان تاکید دارند. در این میان، منظر شهری به عنوان زبان بصری و فرهنگی شهر، نقشی بنیادین در شکل دهی به ادراک، معنا و حس مکان ایفا می کند. هم زمان، مفهوم «پیاده مداری» به عنوان مولفه ای کلیدی در تحقق شهر زیست پذیر و پایدار مطرح است؛ مفهومی که فراتر از جنبه ی حرکتی، به ابعاد ادراکی، اجتماعی و زیبایی شناختی حضور انسان در فضا می پردازد. با وجود گسترش نظریات جهانی، پژوهش های طراحی شهری در ایران غالبا رویکردی کالبدی و منفک از ابعاد فرهنگی و ادراکی دارند. این شکاف، ضرورت تدوین چارچوبی بومی برای طراحی منظر شهری پیاده مدار را آشکار می سازد. پژوهش حاضر با هدف تبیین اصول و معیارهای طراحی منظر شهری با رویکرد ارتقای پیاده مداری انجام شده است. روش تحقیق، تحلیلی–توصیفی و مبتنی بر تحلیل مضمون داده های کیفی حاصل از منابع کتابخانه ای، اسناد علمی و طرح های بین المللی (نظیر UN-Habitat و WHO) است. یافته ها نشان می دهد پیوند میان منظر شهری و پیاده مداری بر سه بعد کالبدی–زیباشناختی، ادراکی–ذهنی و اجتماعی–فرهنگی استوار است. شش مولفه ی کلیدی شامل خوانایی فضایی، زیباشناسی محیطی، حس مکان، تعامل اجتماعی، امنیت و آسایش ادراکی و هویت فرهنگی، عناصر بنیادین الگوی «منظر شهری پیاده مدار» را تشکیل می دهند. در این نظام پویا، کالبد بستر، ادراک واسطه و اجتماع غایت است. چارچوب نظری حاصل می تواند مبنایی برای تدوین دستورالعمل های طراحی بومی و ارزیابی کیفیت فضاهای عمومی در بافت های مذهبی–گردشگری ایران باشد.

کلیدواژه ها:

منظر شهری ، پیاده مداری ، طراحی انسان محور ، حس مکان ، تعامل اجتماعی ، زیباشناسی محیطی ، هویت فرهنگی