نقش سواد داده ای (Data Literacy) در برنامه درسی مدارس قرن بیست ویکم

تحولات شتابان جوامع معاصر و گسترش روزافزون داده ها در عرصه های مختلف زندگی فردی و اجتماعی، ضرورت بازاندیشی در اهداف و محتوای برنامه های درسی مدارس را بیش از پیش آشکار ساخته است. در چنین شرایطی، سواد داده ای به عنوان یکی از شایستگی های بنیادین قرن بیست ویکم، نقش تعیین کننده ای در توانمندسازی دانش آموزان برای درک، تحلیل و استفاده آگاهانه از داده ها ایفا می کند. هدف پژوهش حاضر، تبیین جایگاه سواد داده ای در برنامه درسی مدارس و تحلیل میزان توجه به ابعاد مختلف آن در اسناد رسمی آموزشی است. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش توصیفی–تحلیلی انجام شده و داده ها از طریق مطالعه کتابخانه ای و تحلیل محتوای کیفی اسناد برنامه درسی گردآوری و تحلیل شده اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که سواد داده ای در برنامه درسی مدارس به صورت منسجم و ساختاریافته مورد توجه قرار نگرفته و بیشتر به شکل پراکنده و ضمنی در برخی محتواها حضور دارد. همچنین، تاکید اصلی برنامه درسی بر مصرف اطلاعات است و ابعاد شناختی، مهارتی و به ویژه انتقادی و اخلاقی سواد داده ای کمتر مورد توجه قرار گرفته است. بر اساس نتایج، می توان نتیجه گرفت که نهادینه سازی سواد داده ای در برنامه درسی مدارس مستلزم بازنگری بنیادین در اهداف، محتوا و رویکردهای آموزشی و حرکت به سوی آموزش شایستگی محور و میان رشته ای است؛ امری که می تواند نقش موثری در تربیت دانش آموزانی آگاه، منتقد و مسئول در مواجهه با جهان داده محور ایفا کند.

کلیدواژه ها:

سواد داده ای ، برنامه درسی ، آموزش قرن بیست ویکم ، تحلیل محتوای کیفی ، شایستگی های آموزشی